پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

مقایسه مترو، تراموا و مونوریل در همدان

مترو سیستمی مستقل اما گران است

نویسنده : * عطا شعبانی راد

بحث مترو همدان موافقان و مخالفان خود را دارد و از قضا این بحث‌ها بسیار شبیه به مجادلاتی است که در کلان‌شهرهای تبریز، شیراز و اصفهان در گرفت و نگارنده به سبب کار خبری در حوزه شهری، این بخت را داشته که در جریان بخشی از راه‌اندازی قطار شهری اصفهان و تقریباً از صفر تا صد راه‌اندازی قطار شهری شیراز باشد، در این زمینه خوب است به برخی از مواردی اشاره کنیم که برای این دو شهر رخ داد و احتمال تکرار در همدان را هم دارد و تأمل و تدقیق در این تجارب قطعاً می‌تواند راهگشا باشد.
در بین کلان‌شهرهای سه‌گانه که ذکر کردیم شیراز نخستین کلان‌شهری بود که مطالعات خود را انجام داد و وارد فاز اجرایی شد، مطالعات قطار شهری شیراز از همان ابتدا با دو «ان قلت» بزرگ مواجه شد اول این‌که علیرغم اعتراضات بسیار زیاد کارشناسان مشخص نشد چرا طرح تراموا یا مونوریل که (مناسب‌تر برای محیط‌زیست و مواریث تاریخی شیراز بود) کنار گذاشته شد و به نفع پیمانکاران پر قدرت، طرح حفاری با «تی بی ام» غول‌پیکر مدنظر قرار گرفت؟ برخی از طرفداران مترو، مسائلی در مورد پدافند غیرعامل را علت اصلی گرایش به کندن تونل‌های عمیق و تودرتو دانستند و مخالفان هم این دلایل را با توجه به پدافند عامل قدرتمند کشور رد کردند و سهم شرکت‌های عظیم حفاری و واگن‌سازی و غیره را در تغییر مسیر مطالعات برجسته ساختند بماند که حتی در مورد مطالعات مسیر عبور هم حاشیه‌هایی مبنی بر دخالت برخی متنفذان و فروش به‌یک‌باره و چند برابر قیمت برخی زمین‌های اطراف مسیر مصوب مطرح شد.
در شیراز مشکلات خریداری واگن از چینی‌ها و انتقال آن به ایران آن‌قدر طرح را به تأخیر انداخت که انتقادات بالا گرفت و فاز یک شامل مسیری نه‌چندان پر رفت‌وآمد با تعداد اندکی واگن به‌سرعت افتتاح شد و تا مدت‌ها هم مسافر رایگان در دستور کار قرار گرفت که مردم کم‌کم به آن تمایل پیدا کنند همچنین بخشی از انتهای مسیر هم روی سطح کار شد تا پاسخی به انتقادات باشد با این وصف اما مترو، مترو است و مونوریل و تِرَم روی سطح یا هوایی چیزی دیگر.
با تمام این مسائل سال 93 خط اول متروی شیراز به‌عنوان سومین خطوط بزرگ مترو در کشور بعد از تهران و مشهد افتتاح شد و به‌تدریج مورد اقبال واقع شد و بخش بزرگی از حمل‌ونقل شهری را بر عهده گرفت و یک سال بعد هم تبریز متروی خود را راه‌اندازی کرد و اصفهان هرچند که تقریباً کار را هم‌زمان آغاز کرده بود به سبب بافت تاریخی متعدد و امکان لطمه خوردن به مواریث تاریخی از تأخیرهای پی‌درپی و تغییر مسیرهای کلافه‌کننده رنج برد و خط یک متروی آن پس از 15 سال راه‌اندازی شد و تا بدانجا که می‌دانیم هنوز ایستگاه‌های خط یک کوتاه آن کامل نشده است.
نگارنده در مقام شاهدی که بارها و بارها گلایه‌های مردم شهر اصفهان و شیراز از روند جان‌فرسای حفاری‌ها و بسته شدن خیابان‌ها را دیده واقعاً هنوز به‌طور دقیق علت اصرار بر بکارگیری این ادوات عظیم زیر زمینی را نمی‌داند مگر این‌که حجم گسترده‌تر پوشش و تعدد حمل مسافر با مترو نسبت به مونوریل و تِرم علت این موضوع ذکر شود که با توجه به جمعیت بسیار کمتر همدان و تاریخی و گردشگری بودن آن نسبت به شهرهای صنعتی تبریز و اصفهان، توجیه چندانی برای این امر نسبت به حمل‌ونقل ساکت و سالم روی سطح یا هوایی وجود ندارد.
با این وصف دلایل عجیب‌وغریب برای رفتن به زیر سطح، از قبیل استفاده از متروی لندن به‌عنوان پناهگاه در زمان بمباران‌های گستره جنگ جهانی، نه توجیه عقلانی چندانی دارد نه با توجه به پیشرفت‌های گسترده صنعت دفاعی و پدافند کشور توجیه عقلانی می‌یابد.
اکنون‌که مطالعه و اجرای طرح قطار شهری همدان در پیوست قانون سال ۹۸ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و به ‌تازگی ابلاغ این طرح نیز از سوی سازمان برنامه‌وبودجه کشور به شهرداری همدان صورت پذیرفته خوب است به این موارد توجه شود که اگر انتخاب زیر سطح برای شهر تاریخی و پاک همدان صورت می‌پذیرد باید تا حدود دو دهه (به سبب انبوه مواریث و دفینه‌های متعدد موجود در این شهر) پاسخگوی مردمی باشیم که با انبوه مشکلات در تردد مواجه خواهند شد و درهم‌ریختگی‌های بسیار و تملک‌های غول‌آسایی که وضعیت مناطق را به‌طور کل در هم خواهد ریخت علاوه بر آن‌که هشدارهایی وجود دارد که مترو در رینگ خارجی شهر به‌نوعی روستاها را به همدان الحاق کند و درنهایت رشد حاشیه‌نشینی و انواع آسیب‌های اجتماعی را فزاینده سازد.
مترو مستقل اما گران است
استاد دانشگاه و رئيس مركز تحقيقات حمل و نقل و ترافيك دانشگاه شيراز پیرامون همین موضوع در گفت و گو با همدان پیام به بررسی تجارب کلانشهرها در توسعه حمل و نقل پرداخت و گفت: مشابه همین مباحث در شیراز و سایر کلانشهرها جریان داشته و دارد و البته نخستین بحثی که در مقایسه تراموا، مونوریل و مترو باید در نظر گرفته شود، بحث هزینه ها است چرا که مترو هزینه‌های بسیار بالاتر و زمان بیشتری برای اجرا نیاز دارد.
قاسم حبیب آگهی افزود: مزیت مترو این است که هیچگونه تداخلی با سایر مودهای حمل و نقلی روی سطح ندارد و به یک سیستم حمل و نقلی مجزا و قابل توسعه تبدیل می شود.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: شهرهایی مانند شیراز و همدان که وجهه گردشگری و عناصر تاریخی و میراث فرهنگی بارز دارند، باید در مطالعات خود این موارد را هم لحاظ کنند که در طی مراحل اجرا و پس از آن لطمه ای به المان های هویتی این شهرها وارد نشود.
وی با اشاره به اجرای ناتمام مونوریل در قم و کرمانشاه، تراموای روی سطحی از نوع انبوه‌بر (حجیم و غیر تک واگنی) را به سبب هزینه کمتر برای شهرهای گردشگری و تاریخی ارزانترین راه توسعه حمل و نقل دانست و گفت: تراموای انبوه‌بر «ال آر تی» نسبت به مترو بسیار ارزانتر تمام می‌شود و در زمان کمتری هم به سرانجام می رسد منوط به این که مطالعات کارشناسی تنها برای تایید تصمیمات از قبل اتخاذ شده نباشد و کارشناسان تمام ابعاد کار را بررسی کنند.
به ‌هرروی همدان رو به رشد است و همگان قبول دارند که شهر نباید محدود شود اما درعین‌حال باید توجه داشت که همدان شهری صنعتی نیست و ترددهای مشخص روزانه آن به حدی است که برخلاف تاکسیرانی‌های سیال سایر کلان‌شهرها و انبوه مسافرکش‌های شخصی آنها، در همدان مسافرکش‌های شخصی عملاً مسیرهای رینگ بیرونی و جانبی را برگزیده‌اند و تاکسی‌ها تا ساعت‌ها در ابتدای مسیر می‌ایستند تا پر شوند و سپس حرکت کنند یعنی به تجربه دریافته‌اند که به سبب محدودیت مشاغل، تعداد مسافر توراهی کمتر از آن است که برای آن بنزین سوزانده شود و مبادا که با ندیدن این تجارب ساده کیلومترها زیر زمین را حفاری کنیم و میلیاردها تومان هزینه تملک و واگن و غیره و غیره در نزدیک به دو دهه کار بپردازیم و درنهایت مسافری برای جابجایی وجود نداشته باشد، با این اوصاف تراموای روی سطح با تعریف کردن ایستگاه‌هایی که بتواند برخی مسیرهای گردشگری و جاذبه‌های توریستی همدان را هم پوشش داده و ضمن فراهم آوردن امکانی سهل برای تردد از محدوده داخلی به رینگ خارجی، رونق گردشگری همدان و برخی مناطق اقماری آن را محقق سازد پیشنهادی است که کارشناسان باید در مطالعات خود به آن توجه کنند چرا که به هر روی روند رو به فزونی مهاجرتها و الحاقها به همدان در آینده این شهر را به مادرشهری متشکل از شهرها و روستاها و شهرکهای نزدیک آن بدل می‌کند که باید از اکنون برای آن آماده باشیم هرچند نظر نهایی را باید کارشناسان امر ذیل مطالعات مفصل ارائه کنند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس