از دهه ۳۰ شمسی، نخستین هشدارها درباره بحران آب در همدان داده شده است. از گذشتههای دور، همدان شهری کمآب بوده و هست. اما باوجود همه هشدارها، هر اقدامی که به تأمین یا صرفهجویی آب مصرفی مربوط میشد، یا بیتوجه از کنار آنها گذر کردیم یا نیمهتمام رها شد. آب کم بود، اما کسی این «کمبودن» را جدی نگرفت، تا روزی که دیگر آب تمام شد.
سال ۱۴۰۰، اهل فن گفتند فقط چند ماه دیگر آب داریم. اما هنوز همهچیز در حال بررسی بود. هنوز جلسه پشت جلسه، هنوز مصاحبهها با همان جملههای تکراری: «ما در حال پیگیری هستیم»، «منتظریم بودجه برسد»، «کار کارشناسی زمان میبرد... . »
وقتی سال ۱۴۰۱ رسید، همدان خشک شد و مردم در صف آبرسانی سیار قرار گرفتند و شرایط فوقبحرانی شد. مسئولان، درست در آن روزها پروژه نیمهتمام ۲۰ساله را در اولویت قرار دادند و انتقال آب به همدان را در کمتر از چند ماه به سرانجام رساندند.
این یعنی اگر آب صاحب داشت، میتوانست سالها زودتر تأمین شود.
مسأله این نیست که بحران آب در همدان وجود داشت، مسأله این است که همه میدانستند و کاری نکردند.
حالا امروز، در نیمه ۱۴۰۴ هم با وجود انتقال آب، سایه بیآبی هنوز پررنگ است.
در بخش شرب، همدان به شکل موقت از بحران عبور کرده؛ اما فقط موقت. آب تالوار هم محدود است و فشار مصرف در تابستان به سیستم شوک وارد میکند.
قطعیهای گاهوبیگاه، افت فشار و وابستگی کامل به یک منبع، یادآوری میکند که ما همچنان روی لبه زندگی میکنیم.
هنوز برای کشاورزی برنامه نداریم
در کشاورزی، نه فقط کمآبی، بلکه بیبرنامگی حکم میراند. چرا هنوز کشت سنتی پابرجاست؟ چرا محصولات آببر در مناطقی کاشته میشود که حتی آب شرب در آن با تانکر تأمین میشود؟ چرا هیچ نهادی حاضر نیست هزینه تصمیم سخت را بپردازد؟ کشاورز نمیداند از کجا باید تغییر را آغاز کند، چون کسی نه آموزش داده، نه حمایت کرده، نه جایگزین معرفی کرده است.
چالش صنایع در تأمین آب
در صنعت، امید به سرمایهگذاری بالا نیست. تجربه سال ۱۴۰۱ هنوز در ذهن سرمایهگذاران تازه است. واحدهای صنعتی کوچک در تأمین آب ماندهاند و پروژههای بزرگتر با دیده تردید به همدان نگاه میکنند. سیاست مشخصی برای تأمین آب صنایع وجود ندارد. مسیر توسعه نامشخص است.
آب را جدی بگیریم
و اما آینده؛ اگر بپرسید که «الان دیگر مشکل حل شده؟» پاسخ ساده است:
نه. فقط درحال حاضر بحران به عقب رانده شده است.
با درنظر گرفتن صحبت مسئولان و کارشناسان در جلسات مختلف، همدان هنوز سیاست مشخصی برای تثبیت وضعیت آبی ندارد. هنوز سازوکار تخصیص آب روشن نیست، هنوز معلوم نیست با افزایش جمعیت یا خشکسالی بعدی چه خواهد شد.
اگر تا ۱۴۰۵، مصرف، مدیریت، الگوی کشت و مسیر توسعه بازتعریف نشود، آب تالوار هم کفایت نخواهد کرد. ابربحران دوباره برمیگردد، اینبار شاید گستردهتر، چون اینبار نهفقط آب، بلکه اعتماد هم از دست خواهد رفت.
