پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

خلأ شبکه سبز شهری در تصمیم‌گیری‌های کلان

رودخانه‌های شهری همدان قابلیت احیا و بازآفرینی دارد

نویسنده : شکوفه رنجبر

همدان در چند دهه گذشته به اشکال مختلفی در آستانه تغییر بوده است تغییراتی که گاهی بخشی از ساختار شهری آن را برای همیشه از بین برده و شکل دیگری به آن داده است و گاهی در مقیاسی کوچک‌تر گروهی از شهروندان یا محلات و به عبارتی سبک زندگی آنان را جا‌به‌جا کرده است.
ساکنان همدان در میانه این تغییرات کمتر تلاش کرده‌اند در مقابل آنچه شهر و مدیریت شهری در تمام این سال‌ها بر آنها تحمیل کرده‌اند خواسته خود را بیان کنند و کمتر شاهد بودیم که در تصمیم‌گیری‌های شهری اولویت بر نظرسنجی عمومی و آنچه خواستگاه مردم است رعایت شود.
از طرفی مدیران شهری همدان هم در طول سال‌های متمادی با پروژه‌های بزرگ مقیاس در شهر دست‌اندازی کرده‌اند و بیشتر همدان را از آن شهری که برای مردمانش بود دور کرده‌اند.
این واقعیت که در برنامه‌ریزی و پروژه‌های کلان‌شهری همدان تا حد زیادی جایگاه شهروندان و خواسته‌هایشان به فراموشی سپرده شده است در حال‌حاضر دیگر تبدیل به یک موضوع پذیرفته شده در بین همدانی‌ها است.
همدان در جریان برنامه‌های کوتاه‌مدت شهرداران و سایر مدیران تأثیرگذار شهری بسیاری از زیست‌بوم‌ها، فضای سبز و حتی رودخانه‌ها به نبض حیاتی آن به شمار می‌روند را از دست داده است.
استاد دانشگاه که در سبقه فعالیت او معاون وزیر شهرسازی دیده می‌َشود در این‌باره به همدان‌پیام گفت: همدان شهری است که به دلیل قرار گرفتن در دامنه کوه الوند دارای آب‌و‌هوایی خوش است که منجر شده در این شهر باغات و دشت‌های فراوانی وجود داشته باشد تا جایی که در همدان قدیم به این شهر عنوان انبار ایران و شهر هزار چشمه به معنای نقطه امنی که از سلسله جوار زاگرس خارج شده و به دشت می‌رسد داده شده است، اما متأسفانه رفته رفته اصول بنیادی شگل‌گیری آن که بر پایه زیست بوم‌ها و فضای سبز آن بود فراموش شده و هرچه جلوتر آمد‌ه‌ایم مسیر تنزل کیفیت را در همدان به مشابه سایر کلانشر‌های ایران طی کرده‌ایم به طوریکه در مسیر توسعه‌یافتگی آن باغات، رودخانه‌ها، قنات‌ها و زیست‌بوم‌های خاص همدان را وارد چالش کرده و به آنها لطمه زده‌ایم.
سعید ایزدی، با بیان اینکه عوامل متعددی در این تنزل کیفیت دخیل هستند، بیان کرد: متأسفانه شهر همدان را در افق گسترش داد‌یم و با این کار اراضی کشاورزی و فضای سبز طبیعی که در همدان می‌توانست تأمین‌کننده کیفیت باشد لطمه دیده است از طرفی طرح‌های جامع و تفصیلی شهر، نظام مدیریت و سرمایه‌گذاری که مسیر توسعه شهر را به سمت‌و‌سوی کمی بودن توسعه کشانده در این روند نزولی از مهمترین مؤلفه‌های تأثیرگذاری منفی است.
وی معتقد است همدان در 3، 4 دهه اخیر درگیر شهرنشینی شتابان شده و زیست‌بوم‌های زیادی از فضای طبیعی این شهر نابود شده‌اند بر همین اساس بیان کرد: در زمان‌های مختلف طرح‌های متفاوت جامع و حتی تفصیلی برای همدان در نظر گرفته شده است که شهر را بسیار گسترده می‌بینند به طوریکه اوایل دهه 40 و 50 طرح مرجان روی کار آمد وپس از آن مجداً و حالا هم که به تازگی طرح جامع نقش جهان پارس مطرح شده است که متأسفانه در تمامی آنها حالا یکی به شدت و یکی دیگر کمتر سیستم شهر بر مبنای ترافیک مطلق خودرو تعریف شده و به مقیاس انسانی کمتر توجه شده است در نتیجه چون انسان‌محور نیست خیلی از نیازهای طبیعی آن مثل طبیعت و زیست‌بوم‌ها که از خواستگاه‌های انسانی شهر‌ها به شمار می‌روند در این طرح‌ها آسیب جدی دیده‌اند.
این استاد دانشگاه در ادامه افزود: گسترده‌تر کردن شهر به جای اینکه مفهوم کیفی توسعه پیدا کند تنها در بعد کمی رشد کرده و به لحاظ فیزیکی نه تنها به فضای زنده و طبیعی شهر آسیب زند، بلکه بسیاری از اراضی کشاورزی را از بین برده است و سبب شده توسعه شهر بسیاری از روستاهای بکر پیرامونی شهر همدان را ببلعد.
وی تأکید کرد: آنچه برای زیست‌بوم‌ها و میراث طبیعی همدان اتفاق افتاده تبدیل به عاملی شده که در دل شهر به مناطقی برخورد کنیم که پیش از این هسته‌های روستایی بودند مانند کوی مزدقینه، محوطه حصار، منطقه منوچهری و بسیاری دیگر از مناطق که در شهرنشینی شتابان بلعیده شدند و سبب رشد و ظهور حاشیه‌نشینی که می‌تواند چالش اصلی شهر همدان باشد شده است.
وی با بیان اینکه یکی از اقدامات خوب در چند سال اخیر در حفظ فضای سبز و طبیعی شهر همدان، طرح محور فرهنگی تاریخی است، گفت: اگر این طرح به داد باغات و زیست‌بوم‌های طبیعی شهر نرسیده بود در دامنه غرب و جنوب غربی همدان بسیاری از باغات تخریب و سوداگران مسکن آن را تبدیل به یک‌سری از ساخت‌و‌سازهای نامناسب می‌کردند.
ایزدی در خصوص رودخانه‌های شهری همدان نیز ابراز تأسف کرد و افزود: در همدان رودخانه‌ها کارکرد اصلی خود را از دست دادند و بیشتر به محلی برای تجمع زباله و فاضلاب شهری تبدیل شده‌اند به طوری که در حال‌حاضر رودخانه الوسجرد که از دامنه‌های دره مرادبیگ آغاز و از پایین هگمتانه خارج می‌شود این ظرفیت را دارد که تأمین‌کننده فضای سبز همدان به لحاظ شهری باشد، اما متأسفانه به دلیل فاضلاب‌های شهری روی آن پوشیده شده است در حالی که همدان با الگو قرار دادن بسیاری از شهرهای کشور مانند اصفهان و اردبیل که رودخانه‌های شهری خود را زنده کردند می‌توانست رودخانه الوسجرد دره مراد‌بیگ را نجات دهد. خوشبختانه در این راستا در کشور 17 شهر احیا رودخانه را انجام داده‌ایم که همدان هم می‌توانست یکی از آنها باشد.
وی با انتقاد از اینکه شبکه سبز شهری در طرح‌ها و تصمیم‌گیری‌های کلانشهری همدان نقشی ندارد، بیان کرد: متاسفانه نه تنها باغات محدوده شهری همدان دچار مشکل و بلعیدگی فیزیکی در رشد شهر شده‌اند، بلکه باغات داخل شهر همدان نیز وضعیت خوبی دارند به عنوان مثال باغ رضوی و بسیاری از باغات تاریخی این شهر وضعیتی تأسف‌بار دارند که قابلیت استفاده عمومی ندارد و جریان‌های زمین‌خوار و سوداگر مسکن با حمله‌ور شدن ساخت‌و‌سازهای شهری آنها را هم تحت‌تأثیر قرار داده‌اند که سبب شده در حال حاضر شبکه سبز شهری در طرح‌های شهری همدان وجود نداشته باشد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه راه‌حل مشکلات ایجاد شده برای فضای سبز شهری همدان تشکیل ستادهای مشترک با دستگاه‌های اجرایی مختلف شهری است، گفت: در حال‌حاضر ستاد بازآفرینی شهری در شهر‌های مختلف کشور فعال هستند که در همدان می‌توان برای حفاظت از آنچه باقی است زیست‌بوم‌ها را یکی از اولویت‌های مهم در این ستاد تعریف کرد.
ایزدی در خصوص ورود شورای ششم به احیا و حفظ باغات و فضای سبز شهری همدان نیز افزود: مسیر توسعه شهر همدان به جای شعار و شعارزدگی باید مشارکت حدأکثری مردم جلو برود بر همین اساس انتخابات دور ششم شورای شهر همدان فرصت خوبی است که تأمل در زیست‌بوم‌ها یکی از مطالبات مردم در انتخاب افرادی باشد که آنها را در تحقق این خواسته و نیاز همراهی کنند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس