پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

انقراض و تاراج فرش‌های اصیل همدان

قدمت صنعت قالی‌بافی در همدان ثابت نشده‌ اما قابل استنباط است که با زمستان‌های سرد و طولانی این منطقه لازم بوده مردم برای پوشش محل نشیمن یا کف اتاق خود یک نوع فرش تهیه کنند.
شواهدی وجود دارد که این صنعت در قرن شانزدهم میلادی در قروه درجزین یا درگزین همدان وجود داشته زیرا گفته شده شاه طهماسب صفوی یک تخته قالی کار درگزین را به برادر خود شاه سلیمان عثمانی(معروف به قانونی) هدیه کرده بنابراین چنین به نظر می‌رسد که حدود ۴۵۰ سال پیش مردم همدان در این صنعت شهرت داشتند.
در گذشته قالی‌های استان همدان از پشم دست‌ریس تهیه می‌شد که نوع دست‌ریس بیشتر توسط زنان روستایی همدان تولید می‌شد و آنچه بیش از هر چیز موجب شناسایی قالی‌های همدان می‌شود، وجود ریشه‌های بلند و پرپشم آن است به‌طوری‌که قالی‌های همدان سنگین‌تر از قالی‌های دیگر مناطق ایران است.
به گفته فعالان فرش در گذشته بیش از صد هزار بافنده در همدان به قالی‌بافی اشتغال داشتند اما امروزه متأسفانه تنها چیزی حدود ۴۰ هزار نفر به این حرفه هنری اشتغال دارند و نکته تأسف‌برانگیز ماجرا این است که قالی‌هایی که در همدان و روستاهای اطراف آن بافته می‌شود، اصیل همدان نیست بلکه تابلوفرش‌ها و قالی‌های ابریشمی سایر استان‌هاست که توسط قالی‌بافان همدان بافته و به آنجا ارسال می‌شوند.
از حدود ۳۰ تا ۴۰ نقشه فرش همدان چیزی در دست بافندگان همدانی نیست و گویا بیشتر این نقوش از بین رفته و یا گمشده‌اند.
رئیس انجمن فرش استان همدان با بیان اینکه بافندگان فرش در همدان فرش همدان را نمی‌بافند، گفت: درحال‌حاضر بافندگان فرش در همدان از جمله منطقه مهربان فرش ابریشم می‌بافند اما فرش همدان را نمی‌بافند.
منوچهر فروزان در گفت‌وگو با ایسنا، با تأکید بر اینکه تعدادی از فرش‌های استان همدان به فراموشی سپرده شدند، اظهار کرد: متأسفانه مردم به سمت بافت تابلوفرش‌های ابریشم رفتند که فرش اصیل همدان نیست درحالی‌که فرش‌های همدان درشت بافت و صادراتی هستند.
وی با تأکید بر اینکه همدان پیش از انقلاب جزو 4 بارانداز فرش بوده اما متأسفانه امروز بازار فرش کمرنگ شده است، تصریح کرد: دیگر فرش استان همدان شناخته شده نیست، به‌طوری‌که کسی در شهر همدان فرش تویسرکان، نهاوند، میشن و ازندریان را نمی‌شناسد.
رئیس انجمن فرش استان همدان با اشاره به اینکه کتابی درباره فرش همدان در نیویورک چاپ شده است، افزود: نزدیک به ۴۰ نقشه فرش به اسم مناطق مختلف همدان بافته می‌شده و در دنیا معروف است.
فروزان با بیان اینکه بافت عکس از درگزین همدان آغاز شده بود، ادامه داد: امروز تابلوفرش‌هایی که به اسم تبریز بافته می‌شود، از درگزین همدان آغاز شده است که متأسفانه کسی به‌دنبال ثبت این نقشه نرفت.
فروزان با تأکید بر اینکه با فرش می‌توانیم هویت فرهنگی خود را به دنیا نشان دهیم، خاطرنشان کرد: یکی از راه‌های انتقال فرهنگ ایرانی به دنیا، فرش دستباف است درحالی‌که ارزش این هنر به مردم گفته نشده و هنوز تفکر مردم این است که قالی‌بافی شغل قشر ضعیف است.
وی با بیان اینکه قالیبافان هنرمند هستند، اظهار کرد: درحال‌حاضر قالیبافان بیمه هستند، به‌طوری‌که نزدیک به ده هزار قالیباف در کل استان بیمه تأمین اجتماعی هستند و بیمه عشایر و روستائیان به‌تازگی آغاز شده است. رئیس انجمن فرش استان همدان با اشاره به اینکه تمام هم و غم ما این است که فرش دستباف همدان را به دنیا بشناسانیم، افزود: فرش ابریشم 8 در 8 در یکی از روستاهای اسدآباد بافته می‌شد اما قمی‌ها به اسم خودشان ثبت کردند، بنابراین ما باید روی فرش اصیل استان همدان کار کنیم. وی با تأکید بر اینکه تعداد کمی از نقشه‌های فرش اصیل همدان در برخی از شهرستان‌ها از جمله نهاوند و تویسرکان بافته می‌شود، یادآور شد: به‌علت اینکه مواد اولیه و رنگ خوبی به‌کار نمی‌برند، قابل رقابت نیست درحالی‌که باید بر روی مواد اولیه فرش استان کار شود.
فروزان با اشاره به اینکه باید نقشه‌های فرش همدان که بازار دنیا طالب آن است با رنگ‌های موردپسند بازار امروز بافته شود، ادامه داد: در منطقه مهربان که بیشتر افراد قالیباف هستند، فرش‌های ابریشم و فرش مناطق دیگر را می‌بافند و فرش استان بافته نمی‌شود.
وی با اشاره به راه‌اندازی سامانه فرش همدان برای معرفی فرش‌های استان، اظهار کرد: به‌دنبال ایجاد سامانه الکترونیکی برای فرش استان همدان هستیم تا قالیبافان استان حتی در دورترین نقاط بتوانند فرش‌های خود را معرفی کنند تا از این طریق بازار فروش برای آنها فراهم شود ضمن اینکه تمام بخش‌های مختلف دخیل در فرش می‌توانند در این سامانه به معرفی خود بپردازند.
فروزان با بیان اینکه زمانی در همدان صد کارگاه رنگرزی وجود داشت اما امروز به 3 یا 4 کارگاه رنگرزی رسیده است، گفت: زنان روستایی پس از پشم‌چینی و شست‌وشو به‌صورت دستی اقدام به ریسندگی می‌کردند و حتی برخی از بانوان روستایی اقدام به رنگرزی خامه‌های فرش با رنگ‌های طبیعی می‌کردند.
رئیس انجمن فرش استان همدان با اشاره به اثر تحریم بر فرش همدان، اظهار کرد: بخش زیادی از فرش استان به آمریکا صادر می‌شد که متأسفانه بسته شد و همین موضوع باعث شد تعداد زیادی از بافندگان و رنگرزان و خامه‌فروشان از زنجیره خارج شوند.
وی با تأکید بر اینکه دولت از بافندگان حمایت نکرده و موانع گمرکی ایجاد شد، افزود: باید دولت به هر نحوی از فعالان فرش حمایت می‌کرد و سالی یک بار قالیباف برتر معرفی می‌کرد اما تبلیغی در زمینه بافت فرش صورت نگرفت و روزبه‌روز کمرنگ شد و هر سال تعدادی از چرخه خارج شدند.
مجید موسیوند که پدرش بافنده و رفوگر فرش بود، از سن 7 سالگی پا در دنیای فرش گذاشت و امروز به صورت حرفه‌ای در این عرصه فعالیت دارد.
این بافنده و فعال فرش دستباف همدان که تعداد زیادی از روستائیان و علاقه‌مندان به فرش را آموزش داده است، گفت: تصور همه بر این است که همدان 12-10 برند فرش دارد درحالی‌که ۴۳ برند فرش در استان همدان وجود دارد که تعداد زیادی از این قالی‌ها بافته نمی‌شود و فراموش شده است.
موسیوند با اشاره به برندهای مختلف فرش همدان، یادآور شد: فرش شاه‌عباسی همدان، فرش درگزین، نهاوند، تویسرکان، مهربان، جوزان، ازندریان، کسب و ننج، بزچلو، حسین‌آباد، انجلاس و میشن از جمله برندهای فرش همدان هستند. وی با بیان اینکه ۴۳ نقشه فرش خاص همدان وجود دارد، افزود: همدان خاستگاه فرش بوده و بافندگان خوبی دارد اما متأسفانه امروز تعداد زیادی از فرش‌های این استان فراموش شده است. این بافنده و رفوگر فرش همدان با اشاره به اینکه فرش انجلاس امروز به فراموشی سپرده شده است، خاطرنشان کرد: بازار نقشه فرش انجلاس، آمریکاست اما درحال‌حاضر بافته نمی‌شود. فرش قُلتُق که توسط عشایر قره‌گوزلو بافته می‌شد نیز از فرش‌های فراموش شده همدان است.
وی با بیان اینکه فرش کسب و ننج فرشی که به چهارچنگ معروف است، برند و ثبت جهانی شده است، ادامه داد: نقشه فرش پیچ جوزان و مهربان کبودراهنگ متنوع بوده و فروش خوبی دارد.
وی با تأکید بر اینکه مواد اولیه فرش در همدان تولید می‌شد، گفت: پشم فرش همدان به‌علت اینکه توسط عشایر و روستائیان تولید می‌شد از کیفیت بالایی برخوردار بود و رنگرزی‌های فرش برگرفته از طبیعت بود به‌طوری‌که در گذشته از گیاه روناس برای رنگرزی استفاده می‌شد که امروزه رنگ‌های شیمیایی جایگزین آن شده است.
این پشتیبان فرش و گلیم استان همدان با بیان اینکه ترنج‌های هر نقشه خاص هر منطقه بوده است، یادآور شد: 2 مدل هندسی و اسلیمی بیشتر استفاده می‌شود که در همدان بیشتر از مدل هندسی در نقشه‌های فرش به‌کار می‌رود.
وی با اشاره به اینکه امروز فرش‌هایی که در قهاوند و کبودراهنگ بافته می‌شود، به اسم همدان تمام نمی‌شود، گفت: امروز بافندگان همدانی فرش و تابلوفرش‌های تبریز و قم را می‌بافند و نقشه‌های فرش همدان بافته نمی‌شود به‌طوری‌که نقشه‌های فرش همدان گمشده یا از بین رفته است.
موسیوند با بیان اینکه قالی‌های ریزبافت و خاص میشن تقریباً از یاد رفته است، افزود: فرش ماشینی آسیب زیادی به فرش دستباف وارد کرد و از طرفی در گذشته بافندگان فرش مورد احترام بودند و مردم ارزش خاصی برای آنها قائل می‌شدند که امروزه این موضوع از بین رفته است.
این رفوگر و بافنده فرش همدان که در سن ۱۱ سالگی نخستین فرش خود را بافته بود، بیان کرد: نخستین فرشی که بافتم، فرش جوزان ملایر بود که با فروش آن توانستم مواد اولیه خریداری کنم و دوباره فرش ببافم.
وی با اشاره به اینکه در سال ۷۳ صادرات فرش ایران بسیار خوب بود، خاطرنشان کرد: امروز نبود صادرات فرش دستباف سبب ضربه به این هنر و صنعت شده است. موسیوند با بیان اینکه یکسری از نقشه‌های فرش همدان از یاد رفته و یا پوسیده شدند، ادامه داد: طراح خاصی در همدان نداریم که بتواند این نقشه‌های فرش همدان را طراحی کند و از طرفی در دانشگاه‌ها نیز به‌علت اینکه نگاه علمی به رشته فرش نبود، این رشته به تعطیلی کشیده شد.
این بافنده و رفوگر فرش همدان در ادامه گفت‌وگو مطرح کرد: امروز فرش‌های قدیمی درحال تمام شدن هستند و باید نسل جدید را آموزش بدهیم تا از هنر فرش ایرانی که در دنیا برند است، بافته شود.
وی با تأکید بر اینکه «محمود غفاری» به‌عنوان پیشکسوت نقشه‌کشی فرش همدان امروز خانه‌نشین شده است، تصریح کرد: نقشه‌کشی سنتی زحمات زیادی داشت و امروز که به وسیله کامپیوتر نقشه‌کشی انجام می‌شود متأسفانه نقشه‌های فرش همدان به‌روز نشده است.
این پشتیبان فرش و گلیم استان همدان با تأکید بر اشتغالزایی فرش، گفت: در تمامی مراحل بافت فرش از جمله پشم‌چینی، سورت‌بندی و شست‌وشو، ریسندگی، دارقالی، چله‌کشی، بافت، قالیشویی، پرداخت فرش، فروش و بازاریابی فرش و رفوگری چندین نفر می‌توانند مشغول به‌کار شوند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس