پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

سفره شب چله کوچک‌تر می‌شود

یلدا در محاصره گرانی

نویسنده : غزل اسلامی

با نزدیک شدن به شب یلدا، بازار خرید اقلام سنتی این آیین کهن، بیش از هر زمان دیگری تصویر روشنی از کاهش قدرت خرید خانوارها ارائه می‌دهد. بررسی قیمت‌ها در بازار همدان نشان می‌دهد برگزاری ساده‌ترین شکل شب یلدا نیز برای بسیاری از خانواده‌ها به یک تصمیم پرهزینه تبدیل شده است. در کنار هزینه‌های سنگین و ضروریِ روزمره، برگزاری آداب و سنن به یک تصمیم لاکچری تبدیل شده که برخی‌ها را مجبور به حذف برگزاری آن یا خریدهای حداقلی برای آن شب کرده است.

قیمت آجیل، به‌عنوان اصلی‌ترین نماد شب یلدا، در بالاترین سطوح چند سال اخیر قرار دارد. هر کیلو آجیل 4مغز از یک میلیون‌و 600هزار تا 2میلیون تومان است.

بادام درختی بین یک میلیون و ۶۰۰ هزار تا ۲میلیون و ۲۰۰هزار تومان، پسته بین یک میلیون و ۲۰۰ تا یک میلیون و ۸۰۰هزار تومان، فندق بین ۲ تا ۲میلیون و ۳۰۰هزار و بادام هندی نیز یک میلیون 300 تا یک میلیون و 500هزارتومان فروخته می‌شود. مغز گردو نیز از ۸۰۰ هزار تا یک میلیون و 800هزار تومان قیمت دارد. حتی اقلامی مانند کشمش، مویز و سایر خشکبار که زمانی جایگزین اقتصادی‌تری بودند، اکنون در بازه ۲۵۰ تا 700هزار تومان قرارگرفته‌اند. سایر اقلام آجیل شیرین و شور نیز بسته به کیفیت و نوع خرید مانند شاهدانه، توت خشک، انجیرخشک، بادام زمینی و... از ۱۵۰هزار تا یک میلیون‌و 600هزار تومان در هر کیلو قیمت‌گذاری می‌شوند. کسی که از توان خرید پایین‌تر برخوردار است ممکن است با یک تا نیم کیلو آجیل معروف به آجیل مادربزرگ یلدای خود را سر کند و کسی که توانایی خوردن یا جویدن این نوع آجیل را ندارد ممکن است حدود 2میلیون تومان برای یک کیلو آجیل هزینه کند.

در بازار میوه نیز وضعیت چندان متفاوت نیست. هر کیلو سیب بین ۷۰ تا ۲۲۰هزار تومان، نارنگی ۶۰ تا ۱۳۰هزار تومان، هندوانه 100 تا 130 هزار، پرتقال ۶۰ تا ۱۳۰هزار تومان، خرمالو ۷۰ تا ۱۸۰هزار تومان، موز ۱۱۰ تا ۱۵۰هزار تومان و انار ۱۰۰ تا ۳۰۰هزار تومان فروخته می‌شود. آناناس به‌عنوان میوه لوکس شب یلدا، قیمتی بین 400 تا ۴۵۰هزار تومان دارد. هرچند در سرگذرها می‌توان میوه با کیفیت پایین‌تر را را با کف قیمت تهیه کرد، اما در برخی مغازه‌های مناطق بالای شهر، قیمت‌ها حتی از این ارقام هم فراتر می‌رود. قیمت یک کیلو شیرینی نیز از ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان متغیر است.

اگر هزینه یک شام ساده یلدایی نیز به این سبد اضافه شود، فشار اقتصادی بیشتر خود را نشان می‌دهد. یک مرغ 2کیلویی حداقل ۳۵۰هزار تومان قیمت دارد، یک کیلو برنج ایرانی و خارجی بین ۳۰۰ تا ۴۵۰هزار تومان، سالاد ۱۰۰ تا ۳۰۰هزار تومان و ژله و مخلفات تزیینی آن دست‌کم ۲۰۰هزار تومان هزینه دارد.

بر اساس برآوردهای میدانی، یک خانواده 4نفره بدون مهمان اگر بخواهد شب یلدا را بسیار ساده و حداقلی برگزار کند، باید حدود ۲میلیون تومان هزینه کند. این رقم برای برگزاری متوسط به حدود 3میلیون‌و 500هزار تومان می‌رسد. در صورتی که همین خانواده اگر 4مهمان نیز داشته باشد، هزینه‌ها به‌راحتی به حدود 3میلیون و 500هزار تا 4میلیون و 500هزار تومان برای یلدایی با اقلام خوراکی ضعیف و حدود 6 تا 8 میلیون تومان برای یلدای متوسط افزایش پیدا می‌کند.

این ارقام زمانی معنادارتر می‌شود که با درآمدها مقایسه شوند. یک کارگر در شهری مانند همدان به‌طور میانگین حدود ۲۰میلیون تومان حقوق ماهانه دریافت می‌کند. در چنین شرایطی، برگزاری یک شب یلدای ساده حدود ۱۰درصد و یلدای متوسط حدود 40درصد از کل حقوق ماهانه را می‌بلعد؛ آن هم در شرایطی که همین حقوق کفاف هزینه‌های روزمره زندگی را به‌سختی می‌دهد. برای کارمندان با حقوق ۳۰ تا ۴۰میلیون تومان نیز اگرچه فشار نسبی کمتر است، اما سهم ۷ تا 20درصدی یک مناسبت یک‌شبه از درآمد ماهانه، همچنان قابل‌تأمل است.

در گفت‌وگوهای میدانی، شهروندان از تنگنای اقتصادی می‌گویند. یک کارمند به خبرنگار ما گفت: «در 3-2هفته گذشته عملا قدرت خرید ما نصف شده. دیگر نمی‌توانیم از پس مخارج عادی و ابتدایی زندگی بربیاییم، چه برسد به مناسبت‌ها.»

کارمند دیگری معتقد است: «نماینده‌های مجلس باید به‌جای کارهای نمایشی، دنبال درست کردن اقتصاد باشند؛ وزیران مربوطه را استیضاح کنند، از بانک مرکزی مطالبه‌گری کنند. با افتتاح رستوران و سخنرانی، سفره مردم بزرگ نمی‌شود.»

در بازار نیز حال‌وهوای یلدایی چندان دیده نمی‌شود. یکی از بازاریان می‌گوید: «ما که خرید خاصی برای یلدا نداشتیم. بچه‌ها گفتند امسال به‌جای مهمانی، پول شهریه کلاس زبان و ورزش پرداخت کنیم. یلدا را نهایتا بعد از شام می‌رویم دیدن فامیل.»

یک زن خانه‌دار هم گفت: «برای خرید شب یلدا در بازار بودم وقتی قیمت‌ها را با ماه پیش مقایسه می‌کردم متوجه یکسری افزایش قیمت‌های قابل توجه شدم، جالب اینکه ماه پیش هم که در بازار بودم اغلب اقلام نسبت به ماه قبل افزایش قابل توجهی داشتند که از جمله آنها آجیل بود. این نشان می‌دهد که بازار رها شده کنترل خاصی در بازار و روی قیمت‌ها نیست. مخصوصا که چند شب پیش وزیر کشاورزی گفته بود بازار یلدا به انصاف کسبه مربوط است.»

مجموع این روایت‌ها نشان می‌دهد که شب یلدا، به‌عنوان یکی از آیین‌های ریشه‌دار فرهنگی، برای بخش بزرگی از جامعه، از یک جشن خانوادگی به یک دغدغه اقتصادی تبدیل شده است. جیب‌های خالی، اولویت را به تأمین نیازهای ضروری داده و بسیاری از خانواده‌ها ناچارند سنت‌ها را کوچک‌تر، ساده‌تر یا حتی حذف کنند.

این‌ها واقعیت‌های فعلی زندگی مردم است که کاهش محسوس توان خرید اقشار متوسط و پایین جامعه را به نمایش می‌گذارد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس