پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

در نشست مدیران حوزه صنعت و تولید استان بررسی شد

فناوری؛ کارآفرینی و موانع تولید

نویسنده : غزل اسلامی

در حاضر حاضر یکی از مشکلات جدی اقتصاد استان مسأله اشتغال است؛ از سویی دولت از کارآفرینی به عنوان یکی از راهکارهای اصلی ایجاد اشتغال پایدار یاد می‌کند، این در حالی‌ست که به باور بسیاری از کارشناسان کارآفرینی در ایران با موانع بسیاری مواجه است و تا زمانی که این سدها از میان برداشته نشوند، نمی‌توان انتطار توسعه کارآفرینی را داشت.

بنابراین برداشتن 3گام به منظور تسهیل فضای کسب و کار و توسعه فضای کارآفرینی ضروری است؛ در نخستین گام باید شفافیت بر تمام ارکان اقتصاد ایران حکمفرما شود.

گام دوم در جهت بهبود فضای کسب و کار ایجاد شرایطی به منظور رقابت سالم بین بنگاه‌های اقتصادی است که متأسفانه طی سالیان اخیر با شکل‌گیری شرکت‌های خصولتی‌که نتیجه خصوصی‌سازی غلط هستند، هرگونه قدرت رقابت را در بین بخش خصوصی از بین برده‌اند.

نفی هر گونه انحصار، سومین گام برای بهبود شرایط کسب است؛ باید با هرگونه انحصار در بخش‌های دولتی، خصوصی و خصولتی مبارزه کرد و فضا را برای ایجاد رقابت ۱۰۰درصدی فراهم کرد، زیرا در هر بخشی که انحصار شکل گرفت، به‌دنبال آن نیز فساد ایجاد خواهد شد و رقابت نیز از بین خواهدرفت.

بر این اساس اغلب کارآفرینان بر این عقیده هستند که با وجود همراهی‌های اخیر بدنه دولتی در استان اما هنوز فضای کسب وکار برای ایحاد فعالیت کارآفرینی نامناسب است و یکسری اقدامات برای مانع‌زدایی باید صورت بگیرد.

در ادامه چکیده صحبت‌های تعدادی از مدیران بخش دولتی مرتبط با حوزه کارآفرینی و کارآفرینان استان را می‌خوانیم که علاوه بر اینکه چالش‌های پیش روی توسعه کارآفرینی را مطرح کرده‌اند راهکارهایی برای عبور از مشکلات نیز ارائه داده‌اند.

بزرگترین صنایع استان تعاونی هستند

یوسف شعبانی، مدیر کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان و عضو هیأت امنای کانون کارآفرینان برتر رسمی استان

اگر ما نتوانیم با نگاه دانش‌بنیان و فناورانه فضای کارآفرینی را توسعه بدهیم قاعدتاً یک دور تسلسل در فضای کسب و کار ایجاد می‌شود و رونق و پیشرفت در فضای کسب و کار ایجاد نمی‌شود.

در بخش بالادستی اقتصاد در 3بخش خصوصی، دولتی و تعاونی می‌گنجد که بخش‌های تعاون و اشتغال هرکام از قبل دارای جایگاه بوده‌اند. بخش تعاون دارای وزارتخانه و اشتغال هم در وزارت کار دارای معاونت بوده و هست. در حال حاضر هم در مجموعه اداره کل بخشی با عنوان اشتغال و کارآفرینی و بخشی هم با عنوان تعاون فعال هستند و در ابتدای پذیرش مسئولیت در سمت فعلی، این 2بخش را در قالب کارگروه‌های فنی به هم پیوند دادم که ملزم به تبعیت از یکدیگر هستند. یکی از ویژگی‌های این اتفاق استفاده از منابع مشترک موجود در این 2بخش برای توسعه فضای کسب و کار از جمله توسعه کارآفرینی است.

در حال حاضر دبیرخانه‌های تسهیلات تبصره1، دبیر خانه مشاغل خانگی، دبیرخانه تبصره16 و دبیرخانه توسعه مشاغل روستایی در اداره کل مستقر هستند و این یعنی حجم زیادی از مبالغ ریالی و ارزی در دبیرخانه‌های اشتغال وجود دارد و تزریق اعتبارات ملی مستلزم استفاده از ظرفیت‌ کارآفرینان برای جذب و هزینه این اعتبارات است.
اقدام دیگری که در راستای توسعه کارآفرینی انجام داده‌ایم.

در واقع با تسهیلات سرمایه‌در گردش و تسهیلات توسعه این دبیرخانه‌ها، به نوعی سرمایه‌گذاران و کارآفرینان را به استفاده از فرهنگ کارآفرینی در ارائه مشاغل جدید و توسعه واحدهای فعلی با اولویت خروج از فعالیت سنتی و ورود به فعالیت‌های جدید و نوآورانه ملزم می‌کنیم. شاهد این اقدام این است که سال گذشته بیش از 20واحد ترقیب به استفاده از فناوری و تبدیل واحد خود به واحد دانش‌بنیان شده‌اند.
از همه اینها مهمتر اینکه، همین ایده را در واحدهای تعاونی هم اجرا می‌کنیم.

با وجود هزارو 200تعاونی و 15هزار شاغل در تعاونی‌، همدان یکی از استان‌هایی است که از ظرفیت تعاونی به خوبی استفاده کرده است. و می‌توانیم بگوییم بزرگترین واحد صنعتی استان تعاونی‌ است. این واحد تولیدی از ابتدا هم دانش‌بنیان نبوده بلکه واحدی سنتی بوده که با استفاده از تکنولوژی و فناوری با 900کارگر به بزرگترین واحد تولیدی استان تبدیل شده است.

یکی از بزرگترین واحدهای تولید دارو در غرب کشور و همچنین بزرگترین واحد تولید دیگ بخار در استان هم تعاونی هستند که پیوست دانش‌بنیان دارند. یکی از ویژگی‌های منحصر بفرد کارآفرینی در همدان وجود مراکز کسب وکار سنتی محور است که سبب شده در کشور جایگاه داشته باشد. امروز یکی از افتخارات استان این است که 60نقطه مردم‌محور در حوزه کارآفرینی در همدان وجود دارد و بعضی از آنها مانند لالجین و مبل و منبت ملایر برند جهانی هستند.

پس تا تفکر کارآفرینی در ذهن‌ها ایجاد نشود واحدهای سنتی هم به واحدهای فناورانه تبدیل نمی‌شوند.

برای مانع‌زدایی هم باید به 2بخش دولتی و خصوصی توجه جدی شود؛ در بخش دولتی مهمترین نقطه ضعف تسهیل‌گری است در صورتی که باید برای کارآفرینان فرش قرمز پهن کنیم. بخش دولتی هم باید قدم‌های اول را از مرحله آموزش کودکان در مقطع دبستان آغاز کنند تا بتوانند فرهنگسازی لازم را برای توسعه کار و کارآفرینی انجام بدهند.

زیست بوم کارآفرینی استان تدوین شود

علی شانیان، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان و عضو هیأت امنای کانون کارآفرینان برتر رسمی استان

یکی از اشکالاتی که وجود دارد این است که فکر می‌کنیم کارآفرینی تک‌بعدی و یا حتی 2بعدی است اما باید شاخص‌هایی مختلفی را برای آن مدنظر قراربدهیم. لذا اگر بخواهیم کارآفرینی را به‌صورت جامع گسترش بدهیم باید ابتدا یک زیست‌بوم برای آن در استان تعریف کنیم و مسائلی که کمتر در آن دیده شده را پررنگ‌تر موردتوجه قراربدهیم.

به‌عنوان مثال خانواده در مبحث کارآفرینی خیلی کمرنگ دیده می‌شود درصورتی که نحوه تربیت فرزندان تأثیر بسزایی در کارآفرینی می‌شود. یا حتی دانشگاه‌ها و آموزش جوانان در دانشگاه‌ها کمتر مورد توجه قرارگرفته و عمده کارآفرینی را از شرکت‌ها و مشاغلی که ایجاد شده‌اند، انتظار داریم. پس باید از کلمه «آینده‌سازی» برای حوزه کارآفرینی استفاده کنیم. لذا برای رسیدن به اهداف موردنظر باید به یک گفتمان مشترک برسیم و زیست‌بوم کارآفرینی را تهیه کنیم.

به‌نظر من برای توسعه کارآفرینی باید مانع‌ها را در بخش‌های خصوصی و دولتی باید بشناسیم، که چالش‌های بخش خصوصی به 2بخش منابع انسانی و دانش مربوط می‌شود و سیاست‌ها و رویکردها هم در بخش دولتی مسائلی ایجاد کرده است.

به‌علاوه اینها یک بخش مداخله‌گر با عنوان محیط کسب و کار هم وجود دارد. بعد از اینکه چالش‌ها شناسایی شدند باید راهبردها جهت رفع آنها ارائه و بکار گرفته شوند.

نکته دیگر این است که بخش خصوصی و دولتی باید همدیگر را به‌خوبی شناخته و به یک گفتمان مشترک برسند و با مواضع یکدیگر آشنا شوند. اتفاقاً یکی از مراکزی که می‌تواند این ارتباط را برقرار کند کانون کارآفرینان است. انها باید خارج از بروکراسی اداری و فضای سیاسی صحبت‌ها خود را انجام بدهند و بسترسازی لازم را برای تهیه زیست‌بوم کارآفرینی ایجاد کنند.

در اداره کل صمت استان یکی از برنامه ها این بوده که به تعداد کارآفرینان اضافه نکنیم بلکه ظرفیت موجود را حفظ کنیم. سپس نقاط قوت این حوزه را تقویت و نقاط ضعف را تصحیح کردیم. به طور مثال طرح و برنامه توسعه کارآفرینی در اداره نداشتیم بنابراین یک تیم جوان از افراد دانشگاهی و کارمندان باسابقه تشکیل دادیم تا سرمایه‌گذارانی که برنامه ندارند با کمترین زمان بتوانند با فرصت‌های موجود آشنا شوند.

یکی از اهداف ما این است که سرمایه‌گذاران بومی در استان فعالیت داشته باشند و فضا برای آنها که فعالیت دارند نیز تسهیل شده و موانع از سر راهشان برداشته شود چون ریسک ادامه فعالیت سرمایه گذاران قدیمی کمتر از سرمایه گذارانی است که به تازگی جذب می‌شوند.

به‌نظرم بعد از اینکه موانع را در بخش‌های خصوصی و دولتی شناسایی کردیم باید بخش دولتی فضای تسهیل‌گری و شفافیت را به‌طور همسان جلو ببرد اما به‌نظر می‌رسد فضای تسهیل‌گری کمی ضعیف‌تر از شفافیت پیش می‌رود و اگر به همین منوال پیش برود فضای چابک از بین می‌رود.

در مرحله بعدی این است که برای آینده‌پژوهی کارآفرینان باید برنامه داشته باشیم. اما تصمیم‌گیری‌های دولتی مدام تغییر می‌کند و فضای برنامه‌ریزی بلندمدت را از کارآفرینان می‌گیرد. لذا بخش دولتی باید سیاست مدون و نسبتاً ثابت داشته باشد. پس ما سعی می‌کنمی کهدر ساختار سازمانی خود به آن توجه کنیم.

موضوع دیگر کار حرفه‌ای توسط بخش خصوصی است؛ در هر واحد اقتصادی که افراد حرفه‌ای در آن کار می‌کنند موفقیت واحد را بدنبال داشته‌ایم اما اگر فردی بدون دانش و اطلاعات کافی کسب و کاری را راه‌اندازی می‌کند شکست می‌خورد لذا افراد باید در حیطه حرفه خود وارد کار و فعالیت شوند و کسب و کار راه‌اندازی کنند.

شرکت‌های فناور از کشور می‌روند

حمید بادامی نجات، رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری مالی و گردشگری شورای شهر همدان و عضو هیأت‌ مدیره کانون کارآفرینان برتر رسمی استان

بزرگترین اقتصاد و کسب و کار همدان در حوزه ملک و ساختمان است. مدتی است که مخصوصاً در مجلس شورای اسلامی به درآمدهای پایدار توجه ویژه دارد.بنابراین لازم است که مدیرست شهری فراتر از اقتصاد مسکن در حوزه اقتصاد مسکن هم فعالیت خود را گسترش بدهد.

پس طبیعی است که توسعه حوزه کارآفرینی در حیطه اختیارات مدیریت شهری هم گنجانده شده که مهمترین آن به توسعه گردشگری استان مربوط می‌شود.

در جایی که اسناد بالادستی اولویت‌ها را به گردشگری اختصاص می‌دهد ما هم باید به این سمت گرایش پیدا کنیم و تلاش کنیم که بسترها را برای از میان برداشتن موانع تسهیل بدهیم، چون حوزه‌ای بین‌المللی و پرسود است.

یک تهدید بزرگ در کشور وجود دارد که همدان هم از آن مستثنی نیست و آن هم عزیمت شرکت‌های استارتاپ به کشورهای دیگر است. قبلاً نخبگان و دانشگاهیان مهاجرت می‌کردند اما حالا این شرکت‌هایی که قبلاً همکار ما بوده اند و در حال انتقال هستند. این یک چالش بزرگ است که باید فکری برای آن اندیشیده شود که چه علتی باعث انتقال این شرکت‌ها به کشورهای دیگر است.

امروز یکی از مشکلات شرکت‌های دانش‌بنیان عدم وجود نیروی انسانی متخصص است که دلایل متعددی دارد؛ از جمله اینکه وقتی یک شرکت دانش‌بنیان پا می‌گیرد چند سال زمان می‌برد تا رشد کند و بتواند به نیروی انسانی متخصص حقوق مناسب پرداخت کند. بالاخره یکسری شرکت‌های بین‌المللی وجود دارند که از راه دور با برنامه‌نویسان ایرانی کار کرده و به آنها حقوق می‌دهد. امروز با چنین مشکلات جدیدی مواجه هستیم که فراتر ازمشکلات بیمه‌ای، مالیات و ... است و اگر به آنها رسیدگی نشود در آینده وارد بحرانی خواهیم شد که جبران آن سخت خواهدشد.

البته مشکلات حوزه کارآفرینی صرفاً در بخش ناوری نیست چون همه مشاغل مرتبط با کارآفرینی فناورانه نیستند بلکه بسیاری از آنها در خوشه‌ها و مشاغل روستایی هستند.

در کل، در دنیا از تجمیع خوشه‌ها و شرکت های کوچک ، تولیدات بزرگی انجام می‌دهند و کسب درآمد می‌کنند. ما هم می‌توانیم از ظرفیت‌های شهری چنین استفاده‌هایی داشته باشیم و مدیریت شهری از قبل هم اعلام آمادگی کرده است.

به‌طوری که نخستین فرهنگسرای کسب و کار 5سال پیش در خضر، یکی از مناطق مستعد همدان، راه اندازی کرده‌ایم. ولی شهرداری مرکز تخصصی این اقدامات نیست بنابراین دستگاه‌های تخصصی مانند اداره حکار می تواند این فضاها را از شهرداری تحویل بگیرد و اقدامات لازم را برای توسعه کارآفرینی و مشاغل انجام بدهد.
این نوع نگاه که مدیریت شهری را به سمت تعهد در حوزه کسب و کار و کارآفرینی برده‌ایم می تواند کمک خوبی برای همدان باشد.

وقتی نگاه مدیریت شهری تا این اندازه تغییر می‌کند دستگاه‌های متولی هم می‌توانند از آن بهره لازم را ببرند.

مدیریت شهری با اقدامات اینچنین و حتی تغییر نام یکی از مهمترین میادین همدان و فعالیت گسترده در حوزه توسعه گردشگری نشان داده که در حوزه کسب و کار و فرهنگسازی برای آن، هم فعالیت دارد و فقط وظیفه تمیز و زیبا نگه داشتن شهر را انجام نمی‌دهد.

بنابراین با اینکه مسئولیت قانونی در این حوزه نداریم اما توقعات در حوزه کسب و کار از مدیریت شهری همدان بالا رفته است.

هریک از شهروندان تا مسئولان و مدیر ارشد استان اگر در حوزه کسب و کار فعالیت کنند بسیاری از مشکلات استان حل می‌شود چون همه می‌دانند در برابر سرمایه‌گذاران و کسب وکارها چگونه برخورد کنند. پس تا چنین نگاهی در لایه لایه جمعه رسوخ نکند نمی‌توانیم موفق عمل کنیم.

در نهایت مسئولان استان پس از برنامه‌ریزی و مطالعه می‌توانند زیرساخت ها را آماده کرده و به فعالان اقتصادی نقشه راه بدهند و آنها هم محکم قدم بردارند.

چالش کارآفرینی در 5بخش کلی است

نصرت ا... طاقتی‌احسن، عضو هیأت مدیره کانون ملی، دبیر کانون کارآفرینان برتر رسمی استان

موانع توسعه کارآفرینی را می‌توان از 5بُعد کلی اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و سازمانی بررسی کرد. موانع اقتصادی موجود به نبود منابع کافی، وجود بازارهای کوچک، به بلوغ نرسیدن بازار، بحران اقتصادی، ثبات ارز، دسترسی سخت به تسهیلات مالی و پشتوانه امنیتی برمی‌گردد.

گروه دیگر از موانع توسعه کارآفرینی به مباحث سیاسی مربوط می‌شود؛ از جمله آنها قوانین و مقررات پیچیده کسب وکار، مشکلات دریافت مجوزها برای راه‌اندازی کسب وکار، سیاست‌های حمایتی از کارآفرینان، زیرساخت‌ها و سرویس‌های عمومی، پایداری و ثبات سیاسی در جامعه و همچنین میزان رانت اطلاعاتی است. موانع بعدی برگرفته از عوامل اجتماعی است؛ فرهنگ ضعیف و نابالغ کارآفرینی که جامعه را به‌جای خلق ایده به سمت واسطه‌گری می‌کشاند، نگرش های عمومی به کارآفرینی، پیش‌قضاوت‌ها به کارآفرینان که برخلاف پیش‌قضاوت به رانت‌خواران است و توقعات نامناسب از کارآفرینان نیز جزو موانع اجتماعی به‌شمار می‌روند. چند عامل فرهنگی هم وجود دارد که مانع توسعه کارآفرینی می‌شوند؛ کمبود فرصت‌های آموزشی مناسب برای سوق‌دادن فرزندان به سمت کارآفرینی، کمبود الگوهای موفق کارآفرینی و ضعف پذیرش شغل کارآفرینی در اجتماع از جمله این موانع هستند. آخرین دسته‌بندی که به‌عنوان جلوگیری از توسعه کارآفرینی از آنها یاد می‌شود عوامل سیستماتیک است که به موانع سازمانی اشاره می‌کند.

نهادهای قوی باید توسعه کارآفرینی داشته باشند و شاید یکی از دلایلی که وزارتخانه به راه‌اندازی کانون کارآفرینان به عنوان نهادی مستقل و خصوصی کمک کرده احتمالاً به این دلیل است که تعداد نهادهای خصوصی و قوی در حوزه کارآفرینی بسیار محدود است و نیاز به توسعه آنها وجود دارد. مانع دیگر که در این دسته جا دارد کم‌بودن میزان شبکه‌ها و ارتباط بین نهادها و کسب و کارها است. نامشخص‌بودن فرایند و رویه‌ها و همچنین دسترسی محدود به اطلاعات و تحقیقات نیز موانع دیگری هستند که در این مقوله جا می‌گیرد.

به‌نظرم کارآفرینی در این 5بخش با موانع مواجه است که بخشی از آنها توسط دولتمردان، بخشی توسط مردم و بخش دیگر هم توسط کارآفرینان حل می‌شود.

در 10سال گذشته که کانون کارآفرینان در همدان متولد شده اگر بپرسید مؤثرترین دوره در توسعه کارآفرینی کدام دوره بوده می‌گویم مدیریت حال حاضر در ادارات و استان بوده است. چه در سطح ملی و استانی خوشبختانه در این دوره بدنه دولتی و خصوصی کارآفرینی به هم نزدیکتر بوده اند. و نظر من این است که وضعیت استان در این بخش نسبت به سایر استان‌ها بسیار بهتر است.

از مدیریت ارشد تا مدیریت دستگاه‌ها به سمت کارآفرینان آمده‌اند؛ به‌طوری که بازدیدهای متعددی از واحدهای تولیدی می‌کنند. قبلاً فعالان بخش خصوصی باید مدت‌ها منتظر دیدار با مسئولان می‌شدند و حتی ساعت‌‌ها پشت در اتاق آنها منتظر می‌ماندند اما حالا وضعیت تغییر کرده است. اما به‌عنوان یک کارآفرین بر این عقیده هستم علی‌رغم این اتفاق‌ها اما هنوز کم است چون می‌بینیم هنوز چالش‌های بزرگی وجود دارد.

بنده برای حل بخش از چالش‌ها و موانع توسعه کارآفرینی پیشنهاد می‌کنم در بدنه تصمیم‌‌گیری‌های دولتی از نظر کارآفرینان هم استفاده کنند. یعنی بدون حضور کارآفرینان برای آنها تصمیم نگیرند.

پیشنهاد دوم این است که ارتباط نزدیکی که بین کارآفرینان با بدنه دولتی ایجاد شده تقویت شود.

تغییر و تحول از مغزها و فکرها شکل می‌گیرد و بنده از مدیران استان تشکر می‌کنم که در تلاش هستند تا کارآفرینی را توسعه بدهند. اگرچه دولت‌ها می‌گویند تلاش می‌کنیم که اقتصاد و کسب و کارها را به بخش خصوصی واگذار کرده و کارآفرینی را تقویت کنیم اما واقعیت این است که چالش‌های پیش رو هنوز زیاد است. حتی در مواردی کار به جایی می رسد که فعالان اقتصادی می‌گویند دولت چوب لای چرخ ما نگذارد حمایت نمی‌خواهیم. به‌نظرم یکسری بازبینی‌ها در دیدگاه‌ها نیاز است و بنده امیدوارم که با مدیران فعلی که بسیار خوش‌فکر هستند این اتفاق بیفتد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس