پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

اجاره‌بها بحران 1404

نویسنده : غزل اسلامی

در سال1403، بازار اجاره مسکن در همدان یکی از پرچالش‌ترین دوره‌های خود را تجربه کرد. این چالش‌ها جدای از وضعیت کشور نبود زیرا طبق آمارهای رسمی، نرخ تورم عمومی در کشور بین 40تا 50درصد در نوسان بود و گزارش‌های میدانی از جهش اجاره‌بها در کلان‌شهرها و همچنین استان‌هایی مانند همدان خبر می‌دادند. برای نمونه، طبق گزارش‌های مردمی، تورم اجاره در همدان در برخی مناطق به بیش از 100درصد رسید که از میانگین کشوری نیز بالاتر بود.

حالا بر خلاف برخی پیش‌بینی‌ها که از کاهش سرعت رشد اجاره‌بها در سال1404 صحبت می‌کردند، اکنون بیشتر کارشناسان معتقدند که افزایش نرخ اجاره‌بها در سال جدید نه‌تنها ادامه‌دار، بلکه شدیدتر از سال‌های گذشته خواهدبود. یک تحلیل‌گر اقتصاد مسکن، در گفت‌وگو با رسانه‌ها تأکید کرده که با توجه به نوسانات شدید نرخ ارز و افزایش انتظارات تورمی، قطعی است که امسال شاهد رشد چشمگیر نرخ اجاره‌ها خواهیم بود.

مهیار رمضان‌خانی معتقد است: ساخت‌وساز مسکن در کشور به شدت عقب‌تر از نیاز واقعی است در حالی که سالانه حداقل به یک میلیون واحد مسکونی جدید نیاز داریم، تولید واقعی کمتر از ۳۰۰هزار واحد در سال است. این کمبود شدید عرضه در کنار تورم عمومی و نبود قوانین حمایتی، منجر به افزایش شدید نرخ اجاره می‌شود.

وی در پاسخ به اینکه تورم 40 تا 60درصدی اجاره‎بها چه سهمی در گسترش فقر در ایران خواهد داشت هشدار داد: بدون تردید یکی از عوامل فقر مزدبگیران، هزینه‌های بالای اجاره بوده، هست و همچنان خواهدبود. مزدبگیران ایرانی امروز شرایط دشواری دارند و مزد از هزینه‌های زندگی عقب مانده است و درنتیجه نرخ اجاره‌بها نسبت به مزد دریافتی کارگران بسیار زیاد است.

از حاشیه‌نشینی تا چندخانوادگی

بر اساس داده‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در فاصله سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۱ تعداد خانوارهای مستأجر درگیر با فقر، رشدی ۴۸درصدی داشته است. در سال۱۴۰۱، بیش از 4/1میلیون خانوار مستأجر (معادل ۳۷درصد از کل مستاجران کشور) دچار فقر مطلق بوده‌اند. از این میان، 82درصد به دلیل درآمد ناکافی و ۱۸درصد به علت هزینه‌های بالای مسکن به زیر خط فقر سقوط کرده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که اجاره‌نشینی، به‌ویژه برای اقشار متوسط و کم‌درآمد، به یکی از عوامل اصلی فقر تبدیل شده است.

هزینه بالای اجاره‌بها سبب شده که بخشی از جامعه مجبور شوند به قیمت حفظ سرپناه خود از هزینه‌های مهم دیگری چون خوراک یا آموزش بزنند. پس طبیعی است که در ماه‌های آینده، از محل افزایش نرخ اجاره‌بها، هم حاشیه‌نشینی افزایش یابد و هم بر تعداد فقرا افزوده شود.

محاسبات رسمی نشان می‌دهند که لااقل ۲۳۳هزار خانوار ایرانی پس از اینکه هزینه اجاره مسکن خود را می‌پردازند به زیر خط فقر سقوط می‌کنند. به زبان ساده تر یک میلیون نفر از جمعیت زیر خط فقر در ایران، بدون هزینه‌های تأمین سرپناه فقیر محسوب نمی‌شوند ولی هزینه‌های بالای مسکن موجب شده که آنها به جمعیت فقرا افزوده شوند. مرکز پژوهش‌های مجلس نرخ فقر در کشور را بیش از ۳۰درصد اعلام کرده است که به این ترتیب جمعیت قابل توجهی از این فقرا را مستأجران تشکیل می‌دهند.

افزایش بی‌سابقه نرخ اجاره در چند سال گذشته، خانواده‌های زیادی را مجبور به اتخاذ راهکارهای اضطراری کرده است. که افزایش حاشیه‌نشینی، رشد چند خانواری در یک واحد و افزایش چادرنشینی و سکونت در فضاهای غیررسمی در برخی شهرهای بزرگ از مهمترین پیامدهای این وضعیت است. در این‌باره حاجی‎بابایی نایب رئیس مجلس شورای اسلامی تأکیدات فراوانی داشته و بارها به افزایش رشد چند خانواری در یک واحد اشاره کرده و گفته است: از حاشیه‌نشینی گذر کرده و به زندگی چندخانواری در یک واحد ساختمانی رسیده‌ایم که بسیار دردناک است.

فشار مضاعف بر اقتصاد خانواده

حالا و پس از اینکه در 6ماه گذشته قیمت ارز نوسان داشته و زمینه افزایش تورم در کشور پدید آمده است، به نظر می‌رسد یک سال دشوار و تورمی دیگر بر بازار اجاره‌بهای مسکن حاکم شود. در سال‌های گذشته اغلب نرخ جهش قیمتی مسکن، به ویژه در بخش اجاره‌بها از نرخ تورم بیشتر بوده است. این مسأله باعث شده تا نسبت هزینه‌های مسکن به کل هزینه‌های مصرف‎کننده به نحو محسوسی افزایش یابد.

در حال حاضر، طبق برآوردها بیش از 50درصد هزینه‌های خانوار در شهرهای بزرگ صرف تأمین مسکن می‌شود. این نسبت در دهه گذشته حدود 30درصد بود. افزایش این سهم سبب می‌شود توان خانوار برای تأمین دیگر نیازهای ضروری مانند آموزش، سلامت، تغذیه و حتی حمل‌ونقل به شدت کاهش یابد.

وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در گزارش اخیر خود پیشنهادهایی برای برون‌رفت از این بحران ارائه داده است، از جمله می‌توان به اعطای کمک‌هزینه بلاعوض برای اجاره‌نشین‌ها، اجرای طرح‌های کنترل اجاره‌بها و تدوین بسته‌های حمایتی برای تأمین اقلام ضروری خانواده‌های مستأجر اشاره کرد.

همچنین برخی کارشناسان معتقد هستند اصلاح ساختاری در بخش عرضه و تدوین قوانین حمایتی از مستأجران، تنها راه‌حل‌های پایدار برای مهار بحران اجاره‌نشینی در کشور هستند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس