از دست درآمدن افسار قیمت گوشت، کاهش جوجهریزی و در نتیجه نگرانی برای کمبود مرغ شب عید و پیشبینی افزایش قیمت آن، افزایش 2 تا3 برابری قیمت تعدادی میوه و ترهبار از آبان تا بهمن امسال، افزایش 2برابری قیمت پوشاک در کمتر از 5ماه، افزایش 2برابری قیمت بعضی از اقلام آجیل در کمتر از 3ماه و... جملگی نشان میدهد که افزایش قیمت دلار از 28هزار تومان در مهرماه سالجاری به 49هزار تومان در بهمن همین سال، و به بالتبع افزایش حدود 84درصدی قیمت طلا در همین بازهزمانی تأثیر خود را بر قیمتها و سفره مردم گذاشتهاست.
اگر بخواهیم تنها یک قلم کالا را برای نشاندادن کوچکشدن سفره مردم بررسی کنیم، به عیدی کارمندان و قیمت گوشت گوسفند میتوانیم اشاره کنیم. در سال 87 میزان عیدی کارمندان 250هزار تومان و قیمت هرکیلو گوشت گوسفندی 9هزار و 800تومان بود که هزینه خرید 25کیلو گوشت را برای خانوار تأمین میکرد.
میزان عیدی کارمندان در سال 1400 به یک میلیون و 600هزار تومان و قیمت هرکیلو گوشت به 150 هزارتومان رسید که با آن 10کیلو گوشت خریداری میشد. اما در سال 1401 با یک میلیون 800هزارتومان و درنظرگرفتن 350هزار تومان یعنی کف قیمت آن، میتوان تنها 5کیلو گوشت خرید.
در چنین شرایطی بسیاری بر این باور هستند که تأثیر افزایش 75درصدی قیمت دلار در کمتر از 5 ماه و ادامهدار بودن روند صعودی آن، بر اقلامی از جمله اقلام سوپرمارکتی، پس از آغاز سال 1402 نمایانتر میشود.
امسال بیش از 3بار با افزایش تهاجمی قیمتها مواجه شدهایم. نخستینبار از اردیبهشتماه آغاز شد. در تابستان نیز یک بار دیگر افزایش قیمت بسیاری از کالاها اتفاق افتاد. اما در فاصله افزایشهای یکباره، بسیاری از صاحبان کالا و خدمات، قیمتها را نامحسوس بالا کشیدند.
کارشناسان، تورم 40درصدی را برای سال 1401 پیشبینی کردهبودند ولی آمار ماهانه منتشرشده از سوی مرکز آمار، به مراتب تورم بالاتری را نشان میدهد؛ بهطوریکه تورم نقطهبهنقطه دیماه سالجاری نسبت به دی سال 1400 به 3/51درصد رسیدهاست.
برخی کارشناسان بر این باور هستند که در سال 1402 تورم 72درصدی رقم خواهدخورد.
محسن پیرهادی، نائب رئیس فراکسیون انقلاب مجلس هم با استناد به بودجه 1402 و کسری بودجه در این سال تأکید کرده است که «با توجه به کاهش اثر شوک قیمتی ناشی از حذف ارز ترجیحی در سال ۱۴۰۲ و با فرض تداوم وضعیت موجود، نرخ تورم بالای ۴۰ درصد خواهد بود».
با این حال رئیس سازمان برنامه و بودجه تأکید دارد که در سال آینده کسری بودجه و نرخ تورم بالای 40 درصد را نخواهیم داشت.
اما افزایش تورم بیش از یک واحد درصد در هرماه که از اردیبهشت سالجاری رقم خوردهاست، نشان میدهد با تورم به مراتب بالاتری مواجه خواهیمشد. به گفته یک کارشناس آمار، چنین روندی در افزایش نرخ تورم میتواند خطرناک محسوب شود.
این وضعیت اقتصادی سبب کاهش ارزش داراییها، افزایش بیکاری، کاهش تولید ناخالص داخلی، کاهش سرمایهگذاری مولد، زیربنایی و اجتماعی، سقوط بازار سهام، کاهش حقوق و دستمزد، کاهش مالیات دولتی، افزایش مخارج دولت و کسری بودجه و... خواهدشد، که در کنار آن بحران اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هم وجود دارد.
از جمله این بحرانها میتوان به بحران تورم و افزایش نقدینگی، بحران بیکاری و افزایش تعداد بیکاران، کاهش ارزش پول، بحران محیطزیست و آلودگی هوا، بحران سیاست خارجی و دیپلماسی اقتصادی و تجارت جهانی، بحران مدیریت ناکارآمد، بحران افزایش اعتیاد و طلاق و فقر و فحشا و جرم و جنایت، بحران آموزشی و افت تحصیلی و ... اشاره کرد.
حالا با توجهکردن به روابط اقتصادی ایران با روسیه و چین درمییابیم که بهاحتمال این وضعیت ادامهدار خواهدبود. ممکن است که روسها در حال حاضر در پروژههای نفت و گاز ایران فعال باشند اما در هیچیک از پروژهها نگاه توسعهگرا ندارند و نمیخواهندظرفیت استخراج، تولید و بهرهوری از منابع نفت و گاز ایران افزایش بیابد.
در حال حاضر روسها 5/8درصد از ظرفیت ذخایر ایران را برداشت میکنند. این درحالی است که میزان برداشت شرکتهای ژاپنی از منابع انرژی عراق حدود 35تا 45درصد ظرفیت است.
مسأله این نیست که روسیه تجهیزات و تکنولوژی لازم برای برداشت بیشتر از منابع انرژی ایران را ندارد، اتفاقاً این تجهیزات را دارد اما روسیه این تجهیزات را وارد ایران نمیکند چون سیاست این کشور این است که اگر ایران بهعنوان عرضهکننده نفت و گاز وارد بازار شود قیمت دریافتی روسیه برای هر بشکه نفت و هر متر مربع گاز کاهش پیدا میکند. منافع روسیه ایجاب نمیکند که به ایران کمک کند.
در 6ماه آینده توسعه روابط چین به ویژه با قطر و عربستان سعودی، بسیار زیاد و رابطه با ایران بسیار کم خواهدشد. چین ممکن است از ایران نرود اما سرمایهگذاری و فعالیتش در بسیاری از پروژهها را متوقف خواهد کرد. چون رابطه با ایران با سرمایهگذاریهای چین در عربستان و قطر همخوان نیست.
بنابراین برخی کارشناسان اقتصاد پیشبینی میکنند که 12 ماه بسیار دشوار در پیشرو خواهیم داشت.
به نظر میرسد، آنچه ایران را ناتوان میکند مدیران فاسدی است که توانستهاند چنین شرایط اقتصادی را ایجاد کنند. اما تا چه زمانی مردم باید هزینه ناکارآمدی مدیران و مسئولان غیرشایسته را بدهند؟
