بازگشت تحریمها و فعال شدن مکانیزم ماشه، بار دیگر ذهن مردم را درگیر کرده است. نگرانی از آینده اقتصادی، طبیعیترین واکنش در چنین روزهایی است. بسیاری از خانوادهها با خود فکر میکنند که آیا قیمتها بالا میرود؟ آیا ممکن است کالاهایی کمیاب شوند؟ همین پرسشها کافی است تا برخی به فکر خریدهای بیش از اندازه بیفتند. اما واقعیت این است که شرایط بازار فعلا آرام و عادی است و آنچه میتواند ثبات را به خطر بیندازد، نه کمبود واقعی کالا، بلکه رفتار هیجانی مصرفکنندگان است.
یکی از خریداران در یک فروشگاه مواد غذایی میگوید: من چند سال پیش تجربه کردم که وقتی همه هجوم آوردند برای خرید برنج و روغن، چند هفته بعد همان کالاها دوباره با قیمت تقریبا مشابه در بازار بود. فقط پول و انرژیمان را بیهوده خرج کرده بودیم. حالا سعی میکنم به اندازه نیاز ماهانه خرید کنم و بقیه پول را برای هزینههای ضروریتر نگه دارم.
کارشناسان اقتصادی هم همین توصیه را دارند. آنها میگویند خرید بیش از اندازه نه تنها آرامش نمیآورد، بلکه خودش به تورم و کمبود مصنوعی دامن میزند. تجربه کشورهای مختلف هم این نکته را تأیید میکند. در بحران کرونا، در آلمان و ژاپن دولتها کمپینهای «خرید به اندازه نیاز» را راه انداختند و مردم با همراهی مثالزدنی، اجازه ندادند قفسهها خالی بماند. نتیجه این شد که بازارها خیلی سریع به تعادل بازگشتند و خانوادهها توانستند بدون نگرانی روزهای سخت را پشت سر بگذارند.
یک فروشنده در یکی از فروشگاههای همدان میگوید: الان همه چیز بهاندازه کافی در انبارها هست. مشکل وقتی آغاز میشود که مردم ناگهان چند برابر نیازشان خرید میکنند. همین رفتار سبب میشود دیگران هم نگران شوند. اگر همه به اندازه نیاز خرید کنند، مطمئن باشید هیچکس بیکالا نمیماند.
طبق گزارشها، نرخ تورم سالانه در ایران در شهریور ۱۴۰۴ به 5/37درصد رسیده است. این افزایش قیمتها، فشار زیادی به خانوارها وارد کرده است. در کنار آن، خط فقر در ایران به تعبیر برخی حدود70میلیون و به گفته تعدادی دیگر حدود 50میلیون تومان در ماه برای یک خانوار متوسط رسیده است. با توجه به میانگین حقوق ماهانه حدود 20میلیون تومان، بسیاری از خانوادهها با چالشهای جدی در تأمین مایحتاج خود مواجه هستند.
بنابراین، بهتر است خانوادهها با برنامهریزی دقیق خرید کنند. نوشتن یک فهرست کوتاه پیش از رفتن به فروشگاه کمک میکند که فقط کالاهای ضروری انتخاب شوند.
همچنین میتوان با تغییر در الگوی غذایی و استفاده از کالاهای جایگزین، هزینهها را کاهش داد بدون آنکه کیفیت زندگی پایین بیاید. خرید گروهی خانوادگی یا همسایگی هم میتواند بخشی از هزینهها را کم کند و مصرف را منطقیتر سازد.
این روزها شاید مهمترین وظیفه هر خانواده حفظ آرامش باشد. همانطور که یک مادر جوان به ما گفت: به بچههایم یاد دادهام که با ترس نمیشود زندگی کرد. ما یاد میگیریم چطور درست مصرف کنیم و همین برای آرامش خانه کافی است.» چنین نگرشی همان چیزی است که جامعه برای عبور از شرایط جدید و رسیدن به آرامش، عقلانیت و همبستگی نیاز دارد.
بحرانهای اقتصادی همیشه چالشبرانگیز هستند، اما آنچه تعیین میکند جامعه چطور از آن عبور کند، رفتار تکتک ماست. اگر خریدهایمان با آرامش و بهاندازه باشد، نه تنها معیشت خانوادهمان را بهتر مدیریت کردهایم، بلکه به ثبات بازار و آرامش جمعی هم کمک کردهایم.
