فرش دستباف همدان با پیشینهای کهن و نقشههایی اصیل، امروز در نقطهای حساس ایستاده است؛ نقطهای میان میراث ارزشمند گذشته و نیازهای متغیر بازارهای جهانی.
حمیدرضا فروزاناحسن، رئیس انجمن فرش دستباف و عضو هیأتمدیره کانون کارآفرینان برتر رسمی همدان، معتقد است که احیای جایگاه این هنر-صنعت تنها با تکیه بر نوآوری، آموزش نسل جدید و نگاه کارآفرینانه ممکن خواهد بود. او در این گفتوگو از چالشها، ظرفیتها و مسیری که میتواند فرش همدان را دوباره به یکی از قطبهای اصلی کشور تبدیل کند سخن میگوید.
وضعیت امروز فرش دستباف استان همدان را چطور ارزیابی میکنید؟
همدان سابقهای بسیار غنی در بافت فرش دارد؛ از نقشههای بومی گرفته تا مهارت کمنظیر بافندگان. اما چند چالش اصلی وجود دارد:
فاصله گرفتن نسل جوان از این هنر، نبود بازارهای جدید، تغییر سلیقه مصرفکنندگان.
با این حال اعتقاد دارم اگر رویکرد کارآفرینانه بر صنعت حاکم شود، فرش همدان دوباره میتواند سهم مهمی در اقتصاد منطقه داشته باشد.
از احیای نقشههای بومی استان همدان گفتید. این کار چگونه انجام میشود؟
نخست باید مستندسازی انجام شود؛ یعنی نقشهها، طرحها و شیوه بافت قدیمی جمعآوری و طبقهبندی شوند. سپس با همکاری بافندگان و طراحان جوان، این نقشهها را به سبکهای جدید و مطابق بازار امروز بازآفرینی میکنیم. که بسیاری از اقدامات را تاکنون انجام دادهایم و همچنان ادامه میدهیم.
این یک نوع نوآوری بر پایه میراث است: اصالت حفظ میشود اما کاربرد و زیباییشناسی مدرن نیز به آن اضافه میشود.
چه راهکارهایی برای جذب جوانان به حوزه قالیبافی وجود دارد؟
اگر بخواهیم جوانان را جذب کنیم باید:
1. دیدگاه اشتغالزا و درآمدزا ارائه کنیم، نه فقط نگاه هنری صرف.
2. آموزشهای کوتاهمدت و مهارتمحور ایجاد کنیم.
3. از فناوری و شبکههای اجتماعی برای معرفی محصولات استفاده کنیم.
4. بازار فروش شفاف و قابل اعتماد فراهم کنیم.
وقتی یک جوان ببیند که میتواند با هنر دست خود درآمد واقعی داشته باشد، قطعا وارد این مسیر میشود.
شما بارها درباره مشاغل پایدار در صنعت فرش صحبت کردهاید. منظورتان چیست؟
شغل پایدار شغلی است که چرخهاش کامل باشد:
تأمین مواد اولیه، آموزش، تولید، بازاریابی، فروش، خدمات پس از فروش.
اگر فقط روی تولید تمرکز کنیم و بازار نداشته باشیم، شغل پایدار ایجاد نمیشود. برای همین تلاش میکنیم شبکهای شکل بگیرد که هم بافندگان حمایت شوند و هم محصولات در بازارهای داخلی و خارجی عرضه شوند.
نقش پایداری سبز و محیطزیست در صنعت فرش دستباف چیست؟
فرش دستباف بهطور ذاتی صنعتی سبز است. مواد طبیعی، رنگرزی گیاهی و مصرف انرژی بسیار کم دارد. اما ما میتوانیم یک قدم جلوتر برویم: استفاده از رنگهای طبیعی و سالمتر، حمایت از زنجیره تأمین محلی، کاهش ضایعات نخ و مواد اولیه، ترویج تولیداتی که با محیطزیست سازگار باشند.
اینها سبب میشود فرش ایرانی در بازار جهانی نیز با عنوان محصول سبز شناخته شود.
کارآفرینی در حوزه فرش با چه چالشهایی روبهروست؟
چالشهای اصلی عبارتاند از: کمبود سرمایه اولیه در کسبوکارهای خرد، ضعف بازاریابی بینالمللی، نبوداستانداردسازی کیفیت و نبود برندهای قدرتمند.
اما خوشبختانه ظرفیتهای زیادی برای رشد وجود دارد و با یک برنامهریزی درست میتوان از این چالشها فرصت ساخت.
به عنوان عضو هیأترئیسه کانون کارآفرینان برتر استان، چه برنامههایی برای تقویت اکوسیستم کارآفرینی دارید؟
ما تلاش میکنیم شبکهای از کارآفرینان، سرمایهگذاران و فعالان کسبوکار ایجاد کنیم تا تبادل تجربه واقعی انجام بگیرد. همچنین حمایت از کسبوکارهای بومی و معرفی آنها در سطح ملی یکی از اهداف جدی ماست.
تمرکز دیگر ما آموزش کارآفرینی در روستاهاست، جایی که ظرفیتهای عظیمی برای اشتغال وجود دارد.
چشمانداز آینده فرش دستباف همدان را چطور میبینید؟
اگر همه بخشها، از بافنده تا طراح، از فروشنده تا صادرکننده، در یک مسیر هماهنگ حرکت کنند، همدان میتواند دوباره به یکی از قطبهای اصلی فرش دستباف در کشور تبدیل شود.
ما نقشهها، مهارتها و فرهنگ لازم را داریم؛ فقط باید مدیریت مدرن و بازاریابی هوشمند اضافه شود.
سخن پایانی برای جوانانی که قصد ورود به این حوزه دارند؟
جوانان باید بدانند فرش دستباف یک هنر ایستا نیست؛ یک کسبوکار پویاست. اگر خلاقیت، پشتکار و آموزش را در کنار هم قرار دهند، این حوزه میتواند آینده شغلی بسیار خوبی برای آنها بسازد. فرش دستباف تنها یک محصول نیست؛ هویت فرهنگی ماست.
