پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

توسعه پایدار لازمه مهاجرت معکوس و شکوفایی اقتصاد روستایی

نویسنده : یحیی احمدی

شاید بی‌ربط نباشد اگر بگوییم بیکاری، نبود امکانات کافی، خشکسالی‌ها، تصمیم به ادامه تحصیل، درآمد کم حاصل از کار پر زحمت کشاورزی و رؤیای برخی از روستاییان که اگر به شهر بروند برای آنها فرش قرمز پهن کرده‌اند(!) از عمده دلایل مهاجرت به شهرها باشد؛ اما اینها جز سراب خوش آب و رنگی که از دور دیده می‌شود، نیست.
آنچه مسلم است امروزه ایران از جمله کشورهایی است که با سیر روز افزون مهاجرت روستاییان به شهرها مواجه شده و با مشکلات و پیامدهای ناشی از این مهاجرت، دست و پنجه نرم می‌کند و استان همدان نیز از این وضعیت مستثنا نیست.
دقیق‌تر که می‌شویم می‌بینیم این مهاجرت‌ها هم در مبدأ و هم در مقصد، مسائل و مشکلات متعددی مانند بروز نابسامانی‌های ناشی از فشار بر منابع و امکانات محدود جوامع شهری، بیکاری و کم‌کاری، کمبود فضای زیستی و آموزشی، آلودگی هوا و محیط زیست، سالخوردگی و زنانه شدن نیروی کار کشاورزی، تخلیه روستاها و ... را به‌وجود آورده است.
نگاه را کمی فراتر می‌بریم و می‌بینیم که همین رفتارها سبب شده کلانشهرها با مسأله جدی در عرصه مدیریت کشوری روبه‌رو شوند، مناطقی که حجم انبوه و بسیاری از جمعیت را در دل خود جای داده و حال پس از گذشت سال‌ها، این تنوع و تکثر خود به معضلی جدی بدل شده که باید برای آن چاره‌اندیشی کرد.
ناگفته نماند که تأکیدات فراوانی مبنی بر لزوم جلوگیری از حاشیه‌نشینی و مهاجرت روستاییان به شهر عنوان شده، کما اینکه رهبر معظم انقلاب ضمن اشاره به لزوم تسهیل زندگی در مناطق روستایی در شهریورماه سال ۸۹، عنوان فرمودند «زندگی کردن را برای مردم باید آسان کرد، این یک سرفصل مهم است که اگر چنانچه انسان این را باز کند، خواهیم دید بسیاری از خواسته‌های اقتصادی، بسیاری از کارکردهای مربوط به دولت، همچون دولت الکترونیک مطرح است تا برسیم به مسأله فعال کردن روستاها، جلوگیری از مهاجرت و این‌ها همه تحت همین عنوان آسان کردن زندگی برای مردم است».
همین جملات کافی است که مطمئن شویم با توجه به مفهوم مهاجرت؛ بازگشت دوباره مهاجران به موطن اصلی خود برای زندگی به دلایل گوناگون که مهم‌ترین آن توسعه زیرساخت‌ها و امکانات زیربنایی برای فعالیت‌های اقتصادی و رشد و پیشرفت فرهنگی و سیاسی در منطقه مهاجرفرست است، منجر به بروز پدیده مهاجرت معکوس می‌شود.
به‌طور کلی مهاجرت معکوس در ایران بیشتر به بازگشت مردم از شهرهای بزرگ به شهرهای کوچک یا از شهرها به مناطق روستایی مربوط می‌شود اما نکته مهم این است که ایجاد زمینه توسعه و عمران روستاها با توجه به شرایط فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی، تأمین عادلانه امکانات از طریق ایجاد تسهیلات اجتماعی، تولیدی و رفاهی، ایجاد تسهیلات لازم برای بهبود مسکن روستاییان و خدمات بهزیستی و عمومی، همگی مواردی هستند که می‌توانند عاملی برای بازگشت روستاییان به موطن اصلی خود برای زندگی باشد.
کمی که موضوع را باز می‌کنیم می‌بینیم، ایجاد شبکه ارتباطی منظم و ساماندهی منطقی نظام توزیع خدمات در سطح روستاها، ایجاد زمینه بهبود وضعیت اقتصادی روستاها از طریق تسهیلات تولیدی، اشتغال و ارتقای درآمد روستاییان هم برای تسریع روند مهاجرت معکوس باید مدنظر مسئولان مربوطه قرار بگیرد.
با توجه به موارد اشاره‌شده اجرای طرح هادی و دیگر فعالیت‌های عمرانی و توسعه‌ای در روستاها عاملی مهم در شکل‌گیری مهاجرت معکوس و افزایش تمایل روستاییان مهاجرت‌کرده به شهر برای بازگشت به موطنشان، است.
وقتی موضوع مهاجرت معکوس به میان می‌آید توسعه پایدار روستایی به‌عنوان عاملی تعیین کننده نقش مهمی در این فرایند خواهد داشت؛ توسعه پایدار توسعه‌ای است که بتواند نیازهای کنونی بشر را برآورده کند بدون آنکه توانایی‌های محیطی و زیستی نسل‌های آینده را در تأمین نیازهایشان به مخاطره اندازد.
هدف اصلی توسعه پایدار، تأمین نیازهای اساسی، بهبود و ارتقای سطح زندگی برای همه ضمن حفظ و اداره بهتر اکوسیستم‌ها وآینده‌ای امن‌تر و سعادتمندانه‌تر است.
باید توجه شود که روستاها کانون مولد هر جامعه محسوب می‌شوند و تصمیم‌گیران کلان باید با شناخت ظرفیت‌های روستایی با راهبردهای مؤثر شرایطی را فراهم کنند که جذابیت لازم برای حضور جمعیت در روستاها و تقویت اقتصاد آن مهیا شده و روند مهاجرت به شهرها معکوس شود.
ناگفته پیداست اهمیت و ضرورت توسعه روستاها به‌اندازه‌ای است که بسیاری از کشورها برای آن یک سند جامع شامل اهداف کوتاه، میان و بلندمدت توسعه روستایی و در قالب چشم‌انداز توسعه اقتصادی تعریف و اجرا می‌کنند.
باید پذیرفت در استان همدان با توجه به مسائل زمین‌شناختی و ساختار جغرافیایی روستاها می‌توان با ارائه خدمات رفاهی، توسعه گردشگری، کشاورزی، صنایع دستی، ایجاد اشتغال از طریق بنگاه‌های زودبازده به‌عنوان اهرم‌های اصلی توسعه پایدار، زمینه مناسبی را برای مهاجرت معکوس ایجاد کرد. همچنین در کنار مسائل گفته‌شده، توسعه سیستم آبیاری کم فشار، توسعه قنوات در روستاها، ساخت کانال‌های آبرسانی کشاورزی، تأمین آب شرب سالم و بهداشتی، توسعه صنایع تبدیلی، زنبورداری، پرورش آبزیان، توسعه گلخانه‌ها و جذب سرمایه‌گذاران از دیگر اقداماتی است که در استان همدان دست‌یافتنی بوده و موجب مهاجرت معکوس به روستاها می‌شود.
بدین ترتیب می‌توان نتیجه گرفت توسعه پایدار روستایی هم حمایت دولت و هم بخش خصوصی را می‌طلبد تا با سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال و کارآفرینی بتوانند شکوفایی اقتصاد روستایی را به‌درستی رقم بزنند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس