پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

تنها کتیبه تاریخ‌دار عصر ایلخانی در همدان؛ روایت یک سنگ 774 ساله

محله سیدان شهر اسدآباد یکی از مهمترین گنجینه‌های باستانی استان همدان را به خود اختصاص داده است. در این محله بقعه‌ای به نام امامزاده احمد وجود دارد که دارای یک کتیبه سنگی مهم است. این محله همانطور که از نامش پیداست محله‌ای‌ست که در آن سادات زندگی می‌کردند.
اما از این محله و امامزاده یک سند باستانی؛ کتیبه سنگی 1500 کیلوگرمی ارزشمند باقی مانده که امروزه در موزه وقف، زیرنظر اداره کل اوقاف و امور خیریه استان همدان نگهداری می‌شود. این کتیبه که قدمت آن به سال 673 هجری قمری و همزمان با حکومت آباغاخان می‌رسد، نه‌تنها حلقه گمشده تاریخ‌نگاری این دوره است، بلکه سند محکمی بر سیاست سازندگی و تکریم سادات توسط وزیران ایرانی دربار مغول به شمار می‌رود.
به گزارش تسنیم ، باستان شناس همدانی و مسئول موزه وقف همدان درباره این بقعه و کتیبه منحصر به فرد آن توضیح می‌دهد: به طور کلی دوره تسلط مغولان بر ایران و جهان به 2بخش دوره چنگیزی و ایلخانی تقسیم می‌شود. در دوره چنگیزی که دوران نخست تسلط مغولان بود شاهد قتل و کشتار و در دوره دوم می‌بینیم که با تدبیر وزیران بزرگ ایرانی مانند خواجه‌رشید همدانی بازسازی و احیاء فرهنگ ایرانی از نو آغاز ‌شد.
خسرو محمدی افزود: یکی از نکات مورد توجه حاکمان مغول در دوره سازندگی، رسیدگی و توجه به سادات، بزرگان علم، ادب، دین و عرفان بود. بر همین اساس برخی مزارات و خانقاه‌ها برای نامدارانی چون خواجه یوسف (خانقاه خواجه یوسف در قهاوند) و شیخ شی لَلِه درجزینی (درگزین) ساخته شد. از میان بِقاع بازمانده از آن دوران می‌توان به بقعه امامزاده احمد اسدآباد نیز اشاره کرد. از این بقعه یک کتیبه هفت تکه باقی مانده که در موزه وقف استان همدان نگهداری می‌شود و نام امامزاده مزبور بر آن نوشته شده است.
متن کتیبه بقعه امامزاده احمد به این شرح است:
إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَه أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّه الَّتِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ هذا مَرقَدُ الشیخ الصالِح الزاهِد البارِع المُتَقی الناشِد قُدوَهُ المُحَقِقین سُلطانُ العارفین احمد بن ...(؟) قَدَسَ الله رُوحَهُ توفی فی غره شَوال سنه ثُلثهُ و سَبعینَ و سِتمأیه وَالحمدلله.
ترجمه کتیبه:
به یقین کسانى که گفتند: «پروردگار ما خداوند یگانه است». سپس استقامت کردند، فرشتگان بر آنان نازل مى‌شوند که: «نترسید و غمگین مباشید، و بشارت باد بر شما به آن بهشتى که به شما وعده داده شده است. این آرامگاه شیخِ صالح، زاهد، دانشمند، پرهیزکار، خداترس، طالب، مرجع محققین و سلطان عارفان احمد فرزند ... (؟). خداوند روح او را پاکیزه گرداند. درگذشته (متوفی) در یکم ماه شوال سال 673 ستایش خدای یکتا را.
در استان همدان از دوره تسلط مغولان بر ایران آثار معماری متعددی همچون بقعه اظهر و هود در شهر درگزین، و محراب سنگی مسجد میرزاتقی در شهر همدان باقی مانده اما هیچکدام دارای ماده تاریخی نیستند و اصولا بر اساس روش‌های سبک شناسی معماری و... تاریخگذاری شده‌اند. در این میان کتیبه امامزاده احمد اسدآباد ضمن تأیید اهمیت سادات و اهل دین در آن دوران و گرامیداشت آنها در دوره ایلخانان، غنیمتی‌ منحصر به فرد و یگانه از دوره حکومت ایلخان آباغاخان مغول است. آباغاخان یکی از شاهان مغول بود که از قضا در همدان فوت کرد و گفته شده در بقعه امامزاده حسین (شاهزاده حسین) همدان دفن شده است.
کتیبه امامزاده احمد اسدآباد یگانه کتیبه بازمانده از دوره مغول در استان همدان با تاریخ 673 هـ.ق (774 سال پیش از این) است که وزن آن در حدود 1500 کیلوگرم است و قبلا به عنوان کتیبه رُخ‌بام بقعه امامزاده احمد به عنوان ناودان و کتیبه استفاده می‌شده است.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس