پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

از چهار راه میدان بار تا دانشگاه بوعلی و از خیابان کرمانشاه تا منوچهری

گره ترافیکی که تنها با تخصص و تدبیر حل می‌شود

نویسنده : نیلوفر بهرمندنژاد

نمونه این وضعیت را می‌توان بیشتر در مجموعه محورهای احمدی‌روشن، رجایی، آزادگان و شاه‌حسینی دید؛ محورهایی که اگرچه هرکدام نام و هویت جداگانه‌ای دارند، اما در واقع بخشی از یک شبکه به‌هم‌پیوسته ترافیکی هستند به نوعی یک تقاطع به هم متصل را تشکیل داده‌اند و نمی‌توان آنها را جدا از یکدیگر تحلیل کرد. این درحالی است که اینجا با یک «بلوار» یا یک «تقاطع» منفرد مواجه نیستیم؛ با 4راهی مواجهیم که 4محور مهم و پرتردد شهر را به یکدیگر متصل می‌کند و هرکدام بخشی از سفرهای محلی، شهری و برون‌شهری را به دوش می‌کشند.
حالا تصور کنید همه این خودروها، با همه این هدف‌های متفاوت، قرار است از یکی از این خیابان‌های ذکر شده عبور کنند؛ خیابانی که همزمان باید محل زندگی مردم محله باشد، به مغازه‌ها و خدمات روزمره آنها دسترسی بدهد، ترافیک درون‌شهری را جابه‌جا کند و در عین حال، نقش جاده ارتباطی شهر با بیرون را هم بازی کند. نتیجه چیزی نیست جز همان چیزی که هر روز در خیابان‌های همدان می‌بینیم: بوق، توقف، صف خودرو، کاهش سرعت و عصبانیت راننده‌ها.
مسأله اما فقط ترافیک نیست؛ مسأله این است که خیابان‌ها در شهر ما گاهی نقش خودشان را گم کرده‌اند.
در یک شهر برنامه‌ریزی‌شده، هر معبر باید متناسب با کارکردش، جایگاه مشخصی در شبکه ترافیکی داشته باشد. یک خیابان برای خدمت به محله است، یکی وظیفه جمع‌کردن و پخش‌کردن ترافیک را بر عهده دارد، دیگری شریان اصلی شهر است و مسیر دیگری برای ارتباط شهر با بیرون از محدوده شهری طراحی شده است. مشکل زمانی آغاز می‌شود که همه این نقش‌ها روی دوش یک خیابان گذاشته شود؛ خیابانی که صبح محل رفت‌وآمد دانش‌آموز و کارمند است، ظهر محل خرید روزانه مردم و عصر مسیر عبور خودروهایی که می‌خواهند از یک سوی شهر به جاده‌ای در خارج از شهر برسند.
در چنین شرایطی، وقتی کنار مسیری که خودروها باید با سرعت به نسبت بالا از آن عبور کنند، مجموعه‌ای از کاربری‌های محلی مانند سوپرمارکت، نانوایی، میوه‌فروشی، بانک، تعویض روغنی، پنچرگیری و دیگر خدمات روزمره مستقر می‌شوند، طبیعی است که جریان ترافیک با مشکل مواجه شود. مردم برای نیازهای روزمره خود باید توقف کنند و خودروهایی که قرار است مسیر طولانی‌تری را سپری کنند، پشت همین توقف‌ها گرفتار می‌شوند. به زبان ساده، سرعت و کارکرد یک مسیر با نوع استفاده‌ای که از اطراف آن می‌شود، همخوانی ندارد.
همین اتفاق را در بخش‌هایی از بلوار رجایی و احمدی‌روشن، در بلوار آزادگان و حتی در خیابان ستاره می‌توان مشاهده کرد؛ جایی که یک معبر با کارکرد مشخص، به‌تدریج وظایفی فراتر از ظرفیت و نقش اصلی خود پیدا کرده است. در نتیجه، به جای آنکه ترافیک بر اساس یک سلسله‌مراتب منطقی از محله به معابر جمع‌وپخش‌کننده و سپس به خیابان‌های اصلی هدایت شود، جریان‌های مختلف ترافیکی در هم می‌آمیزند و هر تصمیم ترافیکی نیز ممکن است مشکل را از یک خیابان به خیابان دیگری منتقل کند.
شاید به همین دلیل است که پیش از هر تصمیم جدید برای ترافیک همدان، باید یک پرسش ساده اما اساسی پرسید: هر خیابان قرار است دقیقا چه کاری انجام دهد؟
مسأله ترافیک همدان، فقط کمبود خیابان و کمبود ظرفیت نیست؛ مسأله مهم‌تر، اختلاط نقش‌ها و کارکردهای متفاوت در شبکه معابر شهری است. تا زمانی که مرز میان «خیابان محله»، «معبر جمع‌وپخش‌کننده»، «شریان اصلی شهر» و «مسیر ارتباطی شهر با بیرون» روشن نشود، هر مداخله‌ای ممکن است تنها شکل بحران را تغییر دهد، نه اینکه آن را حل کند. شهر زمانی آرام‌تر می‌شود که هر خیابان، در جای درست خود و برای کارکرد درست خود به کار گرفته شود.
یک استاد دانشگاه و عضو هیأت علمی در همین باره تأکید می‌کند که به طور اساسی نباید از «ترافیک بلوار رجایی» سخن گفت، زیرا که ما با یک بلوار مواجه نیستیم، بلکه با یک گره ترافیکی متشکل از 4محور اصلی شامل بلوارهای رجایی، احمدی روشن، آزادگان و شاه‌حسینی روبه‌رو هستیم. وقتی مسأله را تنها به یک بلوار محدود می‌کنیم، طبیعی است که راهکارها نیز ناقص خواهد بود.
محمدرضا عراقچیان در گفت‌وگو با خبرنگارهمدان‌پیام با اشاره به اصول برنامه‌ریزی شهری توضیح می‌دهد که هر معبر براساس کارکرد خود تعریف می‌شود؛ برخی معابر تنها برای تردد محلی طراحی شده‌اند، برخی نقش جمع و پخش‌کننده ترافیک را دارند و برخی نیز خیابان‌های اصلی شهر یا محورهای ارتباطی برون‌شهری هستند.
به گفته وی، مشکل اصلی محدوده احمدی روشن و رجایی از همین جا آغاز می‌شود؛ جایی که یک معبر به‌طور همزمان چند نقش متفاوت را بر عهده گرفته است.
این کارشناس معماری و شهرسازی براین موضوع که بلوار احمدی روشن و ادامه آن در رجایی، هم باید ترافیک داخل شهر را مدیریت کند، تأکید می‌کند و می‌گوید که هم مسیر ارتباطی خودروهایی باشد که به سمت جاده کرمانشاه، تهران، بهار، صالح‌آباد و شهرک‌های صنعتی حرکت می‌کنند. این دو کارکرد ذاتاً با یکدیگر سازگار نیستند.
مشاغل محلی عامل تشدید گره ترافیکی
استاد دانشگاه و عضو هیأت علمی یکی دیگر از عوامل اصلی ازدحام را استقرار کاربری‌های محلی در حاشیه این محورهای پرتردد می‌داند و در این باره توضیح می‌دهد: در طول این مسیر ده‌ها کاربری محلی مانند سوپرمارکت، بانک، تعویض روغنی، پنچرگیری، فروشگاه، نانوایی و خدمات روزمره وجود دارد. شهروندان برای خرید یا دریافت خدمات ناچار به توقف کنار خیابان هستند و همین توقف‌های کوتاه و دوبله، جریان ترافیک خودروهایی را که با سرعت در حال عبورند مختل می‌کند.
به اعتقاد عراقچیان، چنین مشاغلی باید در معابر محلی مستقر شوند، نه در محورهایی که نقش خیابان اصلی یا ارتباطی شهر را ایفا می‌کنند.
آزادگان و شاه‌حسینی حلقه‌های فراموش‌شده مطالعات
عراقچیان معتقد است بلوار آزادگان و شاه‌حسینی حلقه‌های فراموش شده مطالعات انجام شده هستند که نقش این 2 محور آنطور که باید و شاید در روند بهبود ترافیک دیده نشده است.
وی می‌گوید: بلوار آزادگان امروز تنها مسیر دسترسی منوچهری نیست. این محور، تردد بخش زیادی از شهرک مدرس، مریانج، منطقه گردشگری حیدره، روستاهای اطراف و مراکز آموزشی، مذهبی و خدماتی را نیز بر عهده دارد، بنابراین نمی‌توان آن را یک خیابان محلی تلقی کرد.
استاد دانشگاه و عضو هیأت علمی همچنین با اشاره به تراکم بالای جمعیت در منطقه منوچهری تأکید می‌کند که این محدوده یکی از پرتراکم‌ترین بخش‌های شهر همدان است و هرگونه تصمیم‌گیری درباره این تقاطع باید این واقعیت را در نظر بگیرد.
این کارشناس ترافیک درباره نحوه انجام مطالعات نیز انتقاداتی مطرح می‌کند و در ادامه عنوان می‌کند: اگر ترددشماری در ساعت‌هایی انجام شود که اوج رفت‌وآمد نیست، به طور طبیعی نتیجه واقعی به دست نمی‌آید. مطالعات باید در ساعات آغاز فعالیت مدارس، ادارات، بازار و همچنین ساعات عصر انجام شود؛ زمانی که بیشترین حجم ترافیک در این محدوده شکل می‌گیرد.
زیرگذر یا روگذر تنها بخشی از راه‌حل
به اعتقاد عراقچیان، تمرکز صرف بر ساخت زیرگذر یا روگذر، بدون بررسی سایر عوامل، نمی‌تواند مشکل را به صورت ریشه‌ای حل کند.
وی تأکید می‌کند: مشاور باید مشخص کند که طرح پیشنهادی چه میزان از بار ترافیکی را کاهش می‌دهد، چه هزینه‌ای دارد، چه مدت اجرا خواهد شد، مسیر جایگزین شهروندان در زمان اجرای پروژه کجاست و آیا این طرح پاسخگوی نیاز ۲۰ سال آینده شهر خواهد بود یا خیر.
کارشناس معماری و شهرسازی ادامه می‌دهد: اگر کاربری‌های نامناسب، توقف خودروها و مشاغل محلی همچنان در این محدوده باقی بمانند، حتی اجرای زیرگذر یا روگذر نیز نمی‌تواند گره ترافیکی را به طور کامل برطرف کند.
این کارشناس ترافیک در پایان تأکید می‌کند که حل مشکل این تقاطع نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان است؛ از اصلاح کاربری‌های شهری و ساماندهی مشاغل گرفته تا مدیریت مسیرهای جایگزین، بازنگری در شبکه معابر و اجرای پروژه‌های عمرانی بر پایه مطالعات دقیق. در پایان می‌توان گفت که گره ترافیکی این محدوده تنها یک مشکل عبور و مرور نیست، بلکه مسأله‌ای است که بر اقتصاد محلی، کیفیت زندگی شهروندان و آینده توسعه شهری همدان نیز تأثیر مستقیم می‌گذارد؛ از همین رو، تصمیم‌گیری درباره آن باید با نگاهی جامع، علمی و آینده‌نگر انجام شود.
از همین‌رو شهروندان همدانی سال‌هاست که گره ترافیکی محدوده بلوار رجایی و احمدی روشن را یکی از مهم‌ترین مشکلات روزمره خود می‌دانند؛ گره‌ای که هر روز هزاران خودرو را در خود متوقف می‌کند و علاوه بر اتلاف وقت، آرامش ساکنان، کسبه و رانندگان را نیز تحت تأثیر قرار داده است. اما آیا مشکل تنها به بلوار رجایی محدود می‌شود یا ریشه این ازدحام بسیار عمیق‌تر از آن چیزی است که در نگاه نخست به نظر می‌رسد؟
کارشناسان حوزه ترافیک نیز در این باره معتقدند پیش از ارائه هر راهکاری، باید مسأله به درستی تعریف شود؛ زیرا اگر صورت مسأله اشتباه باشد، راه‌حل نیز نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس