پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

جریمه به تنهایی کارساز نیست

رعایت فرهنگ رانندگی آموزش مداوم می‌خواهد

نویسنده : نیلوفر بهرمندنژاد

بسیاری حاضر نیستند حتی ۵۰ متر پیاده‌روی کنند و خودرو را دقیقا مقابل مقصد خود رها می‌کنند، بی‌آنکه برایشان مهم باشد این رفتار ممکن است ترافیک خیابان را قفل کرده و سبب نارضایتی شهروندان شود. در این میان، برخی نیز خیابان را ملک شخصی خود می‌دانند و بدون رعایت قوانین، به هر سمتی که بخواهند تغییر مسیر می‌دهند.
یکی دیگر از موضوعات مهم در حوزه فرهنگ ترافیک، ضرورت آموزش دوباره رانندگان باسابقه است. به اعتقاد کارشناسان، شرایط رانندگی، قوانین، تجهیزات خودروها و فضای شهری در طول سال‌های گذشته تغییر کرده است، اما بسیاری از رانندگان قدیمی همان آموزش‌هایی را دارند که هنگام دریافت گواهینامه، سال‌ها پیش فرا گرفته‌اند.
به طور مثال، راننده‌ای که ۶۰ سال پیش گواهینامه دریافت کرده، آموزش‌هایی متناسب با شرایط همان زمان دیده است، در حالی که امروز فضای ترافیکی شهرها، تعداد خودروها، قوانین و شیوه‌های مدیریت ترافیک تغییر کرده است. بنابراین طبیعی است که میان آموزش‌های گذشته و نیازهای امروز فاصله ایجاد شود و همین موضوع می‌تواند به یکی از چالش‌های فرهنگ ترافیک تبدیل شود.
این شرایط درحالی است که آموزش رانندگی نباید تنها به افراد تازه‌کار محدود شود، بلکه همه رانندگان در دوره‌های مختلف زندگی نیازمند بازآموزی هستند. همان‌گونه که قوانین و شرایط شهری تغییر می‌کند، آگاهی رانندگان نیز باید به‌روز شود. یکی از موضوعات مهم در حوزه فرهنگ ترافیک، نحوه برخورد با تخلفات رانندگی است. به اعتقاد کارشناسان، برخورد قانونی با تخلفات ضروری است، اما نباید تمام فرآیند مدیریت ترافیک به جریمه کردن محدود شود؛ زیرا جریمه نقش بازدارنده دارد، اما آموزش نقش اصلاح‌کننده ایفا می‌کند. پلیس زمانی می‌تواند نقش مؤثرتری در اصلاح رفتار رانندگان داشته باشد که در کنار اعمال قانون، آموزش را نیز جدی بگیرد.
در این شرایط، زمانی که راننده‌ای مرتکب تخلف می‌شود، وظیفه پلیس نباید تنها جریمه کردن باشد، بلکه لازم است دلیل اشتباه و شیوه صحیح رفتار نیز به او آموزش داده شود. برای مثال، اگر راننده‌ای قوانین توقف، پارک خودرو یا رعایت چراغ راهنمایی را رعایت نمی‌کند، باید علاوه بر دریافت تذکر قانونی، بداند چرا این رفتار نادرست است و چگونه باید آن را اصلاح کند.
می‌توان تفاوت میان جریمه و آموزش را این‌گونه بیان کرد که جریمه بیشتر نقش بازدارنده دارد، اما آموزش نگرش و رفتار افراد را اصلاح می‌کند. جریمه ممکن است برای مدتی فرد را از انجام یک تخلف بازدارد، اما آموزش می‌تواند سبب شود راننده حتی در شرایطی که نظارتی وجود ندارد نیز قانون را رعایت کند. جامعه‌ای که تنها با جریمه مدیریت شود، ممکن است در حضور پلیس قانون را رعایت کند، اما زمانی که نظارت مستقیم وجود نداشته باشد، احتمال بازگشت تخلفات افزایش می‌یابد. در مقابل، شهروندی که آموزش صحیح دیده باشد، رعایت قانون را به عنوان یک مسئولیت اجتماعی انجام می‌دهد.
برای حل چالش‌های ترافیکی، نیروهای پلیس باید علاوه بر دانش عملی، از آموزش‌های نظری مناسب نیز برخوردار باشند و بتوانند در سطح شهر نقش یک آموزشگر را ایفا کنند. آموزش نباید فقط در کلاس یا فضای رسمی انجام شود، بلکه باید در محیط واقعی شهر و در ارتباط مستقیم با شهروندان شکل بگیرد.
از سوی دیگر، شهرداری نیز در حوزه آموزش شهروندی هم در این موضوع بی‌نصیب نیست، زیرا شهرداری، پلیس و شورای ترافیک باید در کنار یکدیگر برنامه‌هایی طراحی کنند که آموزش شهروندی را به یک فرآیند مستمر تبدیل کند، به طوری که آموزش‌های مربوط به ترافیک باید از حالت مقطعی خارج شود، بنابراین نمی‌توان انتظار داشت با چند پیام تلویزیونی یا چند برنامه کوتاه، رفتار میلیون‌ها شهروند تغییر کند. آموزش، فرآیندی تدریجی است و نیازمند استمرار، برنامه‌ریزی و استفاده از ابزارهای مختلف است.
برخی تصور می‌کنند آموزش تنها از طریق تلویزیون امکان‌پذیر است، در حالی که این نگاه کامل نیست. رسانه یکی از ابزارهای آموزش است، اما آموزش نیازمند محتوا، برنامه‌ریزی و متولی مشخص است. رسانه می‌تواند پیام آموزشی را منتقل کند، اما طراحی و اجرای آموزش باید از سوی نهادهای مسئول و هریک از ارگان‌ها به طور مجزا انجام شود.
در این میان، رسانه می‌تواند نقش بسیار مؤثری در آموزش و اطلاع‌رسانی ایفا کند؛ البته این نقش نباید تنها به روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها و صداوسیما محدود شود. هر دستگاه و سازمان مرتبط، از جمله پلیس راهور، شهرداری و سایر نهادهای مسئول، باید واحد آموزش فعال و برنامه‌ریزی‌شده‌ای داشته باشد. همچنین باید از همه ظرفیت‌های ارتباطی موجود، از آموزش‌های عمومی و برنامه‌های مدارس گرفته تا پیام‌های شهری و تولید محتوای آموزشی در رسانه‌های مختلف، برای ارتقای فرهنگ ترافیک استفاده شود.
آموزش زمانی موفق خواهد بود که به تغییر رفتار منجر شود. شهروند باید در عمل بیاموزد که مقابل پارکینگ دیگران توقف نکند، مسیر عبور عابران را مسدود نسازد، قوانین توقف و حرکت را رعایت کند و در استفاده از معابر، حقوق دیگران را در نظر بگیرد.
همچنین در گفت‌وگو با تعدادی از مأموران پلیس راهنمایی و رانندگی که به‌صورت روزانه در تقاطع‌های شهر مشغول انجام وظیفه هستند، مشخص شد که اغلب آنها تمایل بیشتری به اعمال قانون و صدور جریمه دارند تا آموزش شهروندان. به گفته این مأموران، بسیاری از شهروندان دیگر آن‌گونه که باید، انگیزه و تمایلی برای یادگیری، آموزش‌پذیری و ارتقای مهارت‌های رانندگی از خود نشان نمی‌دهند و به همین دلیل، جریمه را مؤثرتر از آموزش می‌دانند.
مقایسه آموزش رانندگی در ایران با سایر کشورهای پیشرفته
در این میان، شاید بتوان گفت الگوبرداری از تجربه کشورهای پیشرفته می‌تواند به بهبود وضعیت ترافیک و ارتقای آموزش شهروندی کمک کند. بررسی نظام آموزش رانندگی در این کشورها نشان می‌دهد که آموزش تنها به دریافت گواهینامه محدود نمی‌شود، بلکه فرآیندی مستمر برای تربیت رانندگان مسئولیت‌پذیر است. در بسیاری از این کشورها از شبیه‌سازهای رانندگی، فناوری‌های نوین و آزمون‌های چندمرحله‌ای استفاده می‌شود تا رانندگان پیش از ورود به خیابان، آمادگی لازم را برای مواجهه با شرایط مختلف کسب کنند. همچنین آموزش احترام به حقوق عابران پیاده، رعایت حق تقدم، کنترل هیجان و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، بخش جدایی‌ناپذیر نظام آموزش رانندگی در این کشورها به شمار می‌رود؛ رویکردی که نقش مهمی در کاهش تخلفات و ارتقای فرهنگ ترافیک ایفا کرده است.
در مقابل، در ایران آموزش رانندگی بیشتر بر قبولی در آزمون گواهینامه متمرکز است و آموزش مهارت‌های رفتاری و فرهنگ رانندگی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. همین تفاوت، در کنار ضعف نظارت و اجرای قوانین، یکی از عوامل مؤثر در افزایش تخلفات و حوادث رانندگی به شمار می‌رود.
در پایان می‌توان گفت آموزش در حوزه ترافیک همچنان نیازمند توجه جدی مسئولان است. شورای ترافیک یکی از مهم‌ترین نهادهایی است که می‌تواند با ایجاد هماهنگی میان پلیس، شهرداری و سایر دستگاه‌های مسئول، نقش مؤثری در ارتقای فرهنگ ترافیک ایفا کند. کاهش فعالیت یا برگزار نشدن منظم جلسات این شورا، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول را با چالش روبه‌رو می‌کند.در نهایت، کارشناسان معتقدند حل مسأله ترافیک نیازمند تغییر رویکرد از برخورد صرف با تخلف به سمت آموزش و اصلاح رفتار است. جریمه قانون را یادآوری می‌کند، اما این آموزش است که می‌تواند فرهنگ رعایت قانون را در جامعه نهادینه کرده و آن را به رفتاری پایدار تبدیل کند.
البته وقتی متولیان حوزه ترافیک و برخی مسئولان پلیس و دیگر نهادهای مرتبط، اعتقادی به آموزش ندارند، طبیعی است که حتی نقش و کارکرد ابزارهایی مانند رسانه‌ها را نیز به‌عنوان حلقه واسط میان جامعه و متولیان امر
درک نکنند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس