پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

جزیره‌های مدیریتی در اوقات فراغت

تابستان‌هایی که به هدر می‌‌رود

نویسنده : نیلوفر بهرمندنژاد

چند پسر با یک توپ چهل‌تکه، تمام دنیایشان را در زمین خاکی خلاصه کرده بودند و با هر گُلی که به ثمر می‌رسید، فریاد شادی آنها تا چند کوچه آن‌طرف‌تر می‌پیچید. کمی دورتر، دخترها با چند چادر رنگی، خانه‌ای خیالی می‌ساختند؛ عروسک‌ها را دور تا دور می‌چیدند و ساعت‌ها سرگرم خاله‌بازی بودند. گرمای تابستان فقط از تابش آفتاب نبود؛ از شور دویدن، بازی کردن و زندگی کردن کودکان می‌آمد.
اما حالا سال‌هاست که آن تصویر کم‌رنگ شده است. گوشی‌های هوشمند، بازی‌های رایانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی آرام‌آرام جای گرگم‌به‌هوا، گل یا پوچ، دوچرخه‌سواری را گرفته‌اند. تابستان هنوز از راه می‌رسد، اما حال و هوایش دیگر شبیه گذشته نیست؛ انگار بخشی از کودکی، بی‌صدا از کوچه‌های شهر رخت بربسته است.
اگرچه تابستان برای همه کودکان معنای یکسانی ندارد. در گوشه‌ای از شهر، هنوز زنگ آخر مدرسه به صدا درنیامده، اما برخی از خانواده‌ها فرزندانشان را راهی بازار کار می‌کنند. آنها معتقدند کودک باید از همان سال‌های نخست زندگی، طعم استقلال مالی و کار کردن را بچشد.
در سوی دیگر شهر، گروهی از والدین برنامه‌ای کاملا متفاوت برای فرزندانشان دارند؛ از ساعت 9 صبح تا 6عصر، برنامه روزانه کودکان میان کلاس زبان، موسیقی، نقاشی، ورزش و کلاس‌های تقویتی تقسیم شده است؛ آن‌قدر فشرده که فرصتی برای بازی و استراحت باقی نمی‌ماند.
فریماه، دختر ۱۵ ساله، یکی از همین دانش‌آموزان است. از 11 سالگی در کلاس‌های مختلف شرکت کرده؛ زبان، موسیقی، نقاشی و حالا نیز ریاضی و فیزیک برای آمادگی کنکور به برنامه روزانه‌اش اضافه شده است.
او می‌گوید: فرصت چندانی برای بازی یا بودن کنار هم‌سن‌وسالانش نداشته و بیشتر تابستان‌هایش میان کلاس‌های مختلف سپری شده است.
در نقطه‌ای دیگر از این شهر، نازنین ۱۲ ساله‌ای قرار دارد؛ دختری که بیشتر وقتش را در فضای مجازی می‌گذراند و آرزو دارد در آینده بلاگر شود. او علاقه‌ای به کلاس‌های تابستانی یا حتی درس و مدرسه ندارد و معتقد است می‌تواند با تلفن همراهش مسیر موفقیت را پیدا کند.
پرهام را در حال دوچرخه‌سواری در یکی از پارک‌های شهر می‌بینیم. وقتی از حال و هوای تابستانش می‌پرسیم، با لبخند می‌گوید: برای ما که امسال تقریبا همه سال تابستان بود و بیشتر درس‌ها را مجازی گذراندیم.
او تنها آرزویش را حضور در کلاس فوتبال می‌داند و با اعتماد به نفس خودش را «رونالدوی کوچک» معرفی می‌کند. برای او، فوتبال از هر کلاس و درس دیگری جذاب‌تر است.
طه، یکی دیگر از دهه‌نودی‌ها، مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است. او این روزها در یک خشکبارفروشی مشغول کار است و از اینکه درآمدی هرچند اندک دارد و می‌تواند روی پای خودش بایستد، احساس رضایت می‌کند. حتی اگر مدارس دوباره مجازی شوند، ترجیح می‌دهد کارش را ادامه دهد.
در ادامه گفت‌وگو با والدین نیز نشان می‌دهد نگاه خانواده‌ها به تابستان یکسان نیست. برخی معتقدند تابستان باید فصل استراحت و بازی باشد و کودکان پس از یک سال تحصیلی، به آرامش نیاز دارند. گروهی دیگر اما این فصل را بهترین فرصت برای آموزش مهارت‌های جدید و تقویت بنیه علمی فرزندانشان می‌دانند و هزینه کلاس‌های مختلف را سرمایه‌گذاری برای آینده تلقی می‌کنند. یکی از مادران نیز می‌گوید مدرسه فرزندش حتی در تابستان تعطیل نیست و پسرش هفته‌ای چند روز برای مرور درس‌ها به مدرسه می‌رود؛ موضوعی که از نظر او، مانع هدر رفتن وقت فرزندش می‌شود.
این تفاوت روایت‌ها یک پرسش اساسی را مطرح می‌کند؛ آیا برای اوقات فراغت دانش‌آموزان، برنامه‌ای منسجم و متناسب با نیازهای نسل امروز وجود دارد؟
سهم اداره کل ورزش و جوانان استان چقدر است؟
اما در میان همه دستگاه‌هایی که نامشان با اوقات فراغت دانش‌آموزان گره خورده، یک پرسش همچنان بی‌پاسخ ماند؛ سهم اداره کل ورزش و جوانان استان چقدر است؟ نهادی که به عنوان یکی از اصلی‌ترین متولیان حوزه ورزش و جوانان، می‌تواند نقش مهمی در هدایت نوجوانان به سمت فعالیت‌های ورزشی و دور کردن آنها از آسیب‌های اجتماعی داشته باشد. با وجود پیگیری‌های انجام‌شده، تلاش ما برای گفت‌وگو با مسئولان این اداره کل و اطلاع از برنامه‌های تابستانی آنها بی‌نتیجه ماند و پاسخی در این زمینه دریافت نکردیم؛ موضوعی که خود جای تأمل دارد، زیرا یکی از مهم‌ترین متولیان اوقات فراغت، در برابر این مطالبه عمومی پاسخ روشنی ارائه نکرد.
در مقابل، آموزش و پرورش تلاش کرده است نقش پررنگ‌تری در این حوزه ایفا کند. بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، امسال ۲۰۰ مدرسه در استان همدان با شعار «هر مدرسه، یک پایگاه اوقات فراغت» به مراکز اجرای برنامه‌های تابستانی تبدیل شده‌اند. رویکرد این طرح تنها برگزاری چند کلاس آموزشی نیست؛ بلکه مسئولان آموزش و پرورش از جبران افت تحصیلی، آموزش مهارت‌های زندگی، مشاوره، پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ورزشی و استفاده از ظرفیت سالن‌های ورزشی، دارالقرآن‌ها و کانون‌های فرهنگی سخن می‌گویند.
از سوی دیگر، استاندار نیز در نشست اخیر شورای آموزش و پرورش استان که با حضور مدیران و مسئولان برگزار شد، بر تغییر رویکرد برنامه‌های اوقات فراغت دانش‌آموزان تأکید کرد.
حمید ملانوری معتقد است برنامه‌های تابستانی نباید تنها به اجرای بخشنامه‌ها و برگزاری چند کلاس محدود شود، بلکه لازم است متناسب با نیازهای استان، به سمت مهارت‌آموزی، تولید محتوا و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی حرکت کند.
وی با تأکید بر اینکه «پیشگیری بهتر از درمان است»، خاطرنشان کرد به جای پرداختن به پیامدها، باید ریشه آسیب‌های اجتماعی شناسایی و برای رفع آنها برنامه‌ریزی شود. استاندار همدان همچنین اجرای صرف دستورالعمل‌های ابلاغی را پاسخگوی نیازهای استان ندانست و بر ضرورت طراحی برنامه‌های بومی متناسب با ظرفیت‌های همدان تأکید کرد.
ملانوری در بخش دیگری از سخنان خود به کمبود دسترسی عادلانه به امکانات ورزشی اشاره کرده و در این باره تأکید کرده است که سالن‌های ورزشی سرمایه عمومی هستند و نباید در اختیار یک دستگاه خاص باقی بمانند؛ بلکه این ظرفیت‌ها باید به صورت شبکه‌ای و عادلانه در اختیار همه اقشار، به‌ویژه دانش‌آموزان و نوجوانان، قرار گیرد؛ موضوعی که می‌تواند بخشی از خلأ موجود در حوزه اوقات فراغت را جبران کند.
البته پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا این برنامه‌ها می‌توانند پاسخگوی نیاز واقعی نسل امروز باشند؟ نسلی که بخشی از آن در فضای مجازی زندگی می‌کند، بخشی دیگر ناچار به کار کردن است و گروهی نیز تابستان خود را میان کلاس‌های فشرده آموزشی سپری می‌کنند. به نظر می‌رسد موفقیت برنامه‌های اوقات فراغت، بیش از آنکه به تعداد پایگاه‌ها و آمارها وابسته باشد، به هماهنگی میان دستگاه‌های متولی، پاسخگویی نهادهای مسئول و طراحی برنامه‌هایی بستگی دارد که بتواند دانش‌آموزان را با میل و رغبت از پشت صفحه تلفن همراه جدا کرده و به محیط‌های آموزشی، فرهنگی و ورزشی بکشاند.
با این حال، واقعیت میدانی نشان می‌دهد فاصله‌ای میان برنامه‌های پیش‌بینی‌شده و آنچه خانواده‌ها تجربه می‌کنند، وجود دارد. بخشی از دانش‌آموزان همچنان درگیر کلاس‌های فشرده آموزشی هستند، گروهی تمام اوقات خود را در فضای مجازی سپری می‌کنند، برخی وارد بازار کار می‌شوند و عده‌ای نیز اساسا از این ظرفیت‌ها بی‌اطلاع یا به دلیل هزینه‌ها از آنها محروم می‌مانند.
به نظر می‌رسد موفقیت چنین طرح‌هایی تنها به تعداد پایگاه‌ها یا تنوع برنامه‌ها وابسته نیست؛ بلکه میزان دسترسی خانواده‌ها، اطلاع‌رسانی مناسب، عدالت آموزشی، هزینه‌های قابل پرداخت و جذاب بودن برنامه‌ها برای نسل جدید، عواملی هستند که می‌توانند کیفیت اوقات فراغت دانش‌آموزان را تعیین کنند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس