پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

وقتی جشن تمام می‌شود، تحلیل آغاز می‌شود

مانیزان یک جاذبه واقعی، یک زیرساخت ناکافی

نویسنده : مریم مقدم

پاییز در مانیزان با بوی انگور و دود هیزم آغاز می‌شود. در روستایی که تاکستان‌ها بخشی از چشم‌انداز و زندگی مردم‌اند، انگور پس از برداشت راهی دیگ می‌شود و شیره، حاصل ساعت‌ها جوشیدن و مهارت نسل‌هایی است که این شیوه را سینه‌به‌سینه حفظ کرده‌اند.
شانزدهمین جشنواره شیره‌پزی مانیزان نیز در همین فضا برگزار شد؛ رویدادی که در سال‌های گذشته تلاش کرده شیره‌پزی سنتی را از یک فعالیت معیشتی به یک جاذبه فرهنگی و گردشگری تبدیل کند. امسال نیز گردشگرانی از استان‌های مختلف، از جمله تهران و استان‌های همجوار، راهی مانیزان شدند تا فرآیند شیره‌پزی را ببینند و محصولات محلی را مستقیم از تولیدکنندگان خریداری کنند.
اما جشنواره تمام شده است و حالا، زمانی که هیاهوی یک روزه فروکش کرده، می‌توان دقیق‌تر به یک پرسش نگاه کرد: مانیزان برای تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری چقدر آماده است؟
یک جاذبه واقعی
یک زیرساخت ناکافی
مانیزان برای جذب گردشگر نیازی به ساختن یک جاذبه مصنوعی ندارد. تاکستان‌ها، شیره‌پزی، محصولات انگور و سبک زندگی روستایی، همه از پیش وجود دارند. حتی جذابیت اصلی همین است که گردشگر می‌تواند فرآیندی واقعی را ببیند، نه یک نمایش صحنه‌پردازی‌شده برای مسافر، مسأله اما از جایی آغاز می‌شود که گردشگر از خودرو پیاده می‌شود.
در روز جشنواره، افزایش شمار بازدیدکنندگان، ضعف برخی خدمات عمومی و رفاهی را بیشتر نمایان کرد. دسترسی و ساماندهی پارک خودرو، امکانات بهداشتی، فضاهای استراحت و پذیرایی و خدمات مورد نیاز گردشگران، هنوز با تصویری که از یک روستای هدف گردشگری انتظار می‌رود فاصله دارد.
این کاستی‌ها شاید در یک بازدید چندساعته قابل تحمل باشند، اما برای مقصدی که می‌خواهد گردشگر را نگه دارد، مسأله‌ای جدی‌اند.
گردشگر باید بتواند در روستا بماند، غذا بخورد، محصول بخرد، قدم بزند، با جامعه محلی ارتباط بگیرد و اگر خواست، شب را همان‌جا بگذراند. بدون این زنجیره، مانیزان بیشتر یک محل برگزاری رویداد است تا یک مقصد گردشگری.
شیره، فقط محصول نیست
نقطه قوت مانیزان در این است که محصول و روایت در آن از یکدیگر جدا نیستند.
گردشگر می‌تواند انگور را در تاکستان ببیند، فرآیند شیره‌پزی را دنبال کند و محصول نهایی را از تولیدکننده بخرد. این همان چیزی است که گردشگری کشاورزی را از خرید یک محصول در فروشگاه متمایز می‌کند. ملایر نیز پشتوانه مهمی برای این تجربه دارد. تاکستان‌های انگور این شهرستان بخشی از هویت کشاورزی منطقه‌اند و منظر فرهنگی تاکستان‌های ملایر در نظام میراث کشاورزی مهم جهانی فائو ثبت شده است. در چنین بستری، مانیزان می‌تواند یکی از ایستگاه‌های یک مسیر گردشگری مبتنی بر انگور باشد؛ مسیری که تاکستان، فرآوری، غذا، سوغات و زندگی روستایی را به هم پیوند دهد.
در این صورت، جشنواره تنها یک برنامه سالانه نخواهد بود؛ بلکه ویترین محصولی می‌شود که باید در تمام فصل عرضه شود.
مشکل جشنواره نیست، «فاصله میان 2 جشنواره» است
در ایران جشنواره‌های روستایی کم نیستند؛ چیزی که کمتر دیده می‌شود، برنامه‌ای است که پس از پایان جشنواره ادامه پیدا کند.
مانیزان هم اگر قرار باشد فقط یک روز در سال شلوغ شود، بخش مهمی از ظرفیت خود را از دست می‌دهد.
آنچه می‌تواند این روستا را متمایز کند، تبدیل شیره‌پزی به یک تجربه گردشگری مستمر است: تورهای بازدید از تاکستان، مشاهده فرآیند تولید شیره، فروش مستقیم، غذاهای محلی، آموزش شیوه‌های سنتی فرآوری انگور و اقامت در روستا.در چنین مدلی، گردشگر تنها بلیت یک جشنواره را نمی‌خرد؛ بخشی از اقتصاد محلی می‌شود.
سهم مردم محلی موفقیت چنین رویدادی را نمی‌توان فقط با تعداد گردشگران سنجید.
پرسش مهم‌تر این است که چه مقدار از هزینه‌ای که گردشگر می‌کند، در خود روستا باقی می‌ماند؟
اگر باغدار محصولش را مستقیم بفروشد، خانواده روستایی غذای محلی عرضه کند، اقامتگاه بوم‌گردی فعال باشد، جوان روستا به عنوان راهنمای محلی کار کند و محصولات با بسته‌بندی مناسب به فروش برسند، گردشگری می‌تواند به درآمدی فراتر از فروش شیره تبدیل شود.
اما اگر گردشگر فقط برای چند ساعت وارد روستا شود و بدون استفاده از خدمات محلی برگردد، تعداد بالای بازدیدکنندگان الزاماً به معنای رونق گردشگری نیست.اینجا همان نقطه‌ای است که جشنواره باید از «رویداد» به «اقتصاد محلی» وصل شود.
مانیزان چه کم دارد؟
شاید پاسخ را نباید در ساختن جاذبه‌های تازه جست‌وجو کرد. مانیزان بیش از هر چیز به ساماندهی داشته‌های موجود نیاز دارد.
تابلوهای راهنما، مسیر مشخص بازدید، سرویس‌های بهداشتی کافی، فضای مناسب توقف و استراحت، ساماندهی خودروها، مراکز عرضه محصولات محلی، خدمات پذیرایی و اقامت و آموزش جامعه محلی برای میزبانی گردشگر، جزئیاتی به نظر می‌رسند که در عمل تفاوت میان یک روستای دیدنی و یک مقصد گردشگری را رقم می‌زنند.
در کنار آن، کیفیت برگزاری جشنواره نیز اهمیت دارد. اگر قرار است رویداد ملی باشد، نظم، دسترسی، خدمات و مدیریت جمعیت باید متناسب با همین عنوان باشد؛ وگرنه «ملی» بیشتر یک صفت روی پوستر باقی می‌ماند تا واقعیتی در تجربه گردشگر.
شانزدهمین جشنواره شیره‌پزی مانیزان تمام شده است. گردشگران برگشته‌اند و روستا دوباره به زندگی عادی خود بازگشته است.
اما برای مانیزان، پایان جشنواره می‌تواند آغاز فصل مهم‌تری باشد؛ فصلی برای اینکه مشخص کند این روستا می‌خواهد فقط میزبان یک جشن سالانه باشد یا مقصدی باشد که گردشگر برای تجربه زندگی، طبیعت و فرهنگ آن سفر می‌کند.سرمایه اصلی مانیزان همین حالا وجود دارد: تاکستان، شیره، مهارت بومی و مردمی که هنوز این سنت را زندگی می‌کنند.
آنچه باقی مانده، ساختن زیرساخت و زنجیره‌ای است که این سرمایه فرهنگی را به گردشگری پایدار پیوند بزند.دیگ‌های شیره شاید تا پاییز آینده دوباره به جوش نیایند، اما اگر قرار است مانیزان مقصد گردشگری باشد، فصل کارش از همین حالا آغاز شده است.

رژه اقتدار نیروهای مسلح در همدان

پاکی آوردی ای امید سپید