پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

سهم همدان از بازار گردشگری با تمدن آن متناسب نیست

نویسنده : مریم مقدم

استان امروز بیش از آنکه به فهرست تازه‌ای از ظرفیت‌ها نیاز داشته باشد، به فهرستی از پروژه‌های قابل اجرا و محصولاتی نیاز دارد که بتوان آنها را در بازار گردشگری عرضه کرد. تفاوت این دو، همان فاصله‌ای است که سال‌ها میان ظرفیت‌های گردشگری همدان و سهم واقعی استان از اقتصاد سفر باقی مانده است.
همدان سال‌هاست از تاریخ و تمدن خود می‌گوید، اما سهمش از بازار گردشگری هنوز با ظرفیت‌هایش فاصله دارد. حالا مدیران استان به صراحت از حلقه مفقوده‌ای سخن می‌گویند که تاکنون کمتر جدی گرفته شده است، بازاریابی مقصد و تبدیل جاذبه‌های گردشگری به پروژه‌های اقتصادی. قرار است تیمی تخصصی برای معرفی همدان در بازارهای بین‌المللی شکل بگیرد و دست‌کم ۵۰ بسته واقعی سرمایه‌گذاری گردشگری نیز آماده شود.
این موضوع در جلسه مشترک سرپرست اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان و رئیس سازمان برنامه و بودجه همدان مطرح شد؛ نشستی که محور آن نه معرفی دوباره ظرفیت‌های شناخته‌شده استان، بلکه چگونگی تبدیل این ظرفیت‌ها به پروژه، سرمایه و بازار بود.
مقصدی که باید خودش را عرضه کند
سرپرست اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان، با تأکید بر ضرورت تشکیل یک تیم تخصصی برای معرفی ظرفیت‌های استان و جذب سرمایه‌گذار، گفت جذب گردشگر خارجی بدون هزینه برای معرفی مقصد و حضور هدفمند در بازارهای مورد نظر امکان‌پذیر نیست.
این سخن محمدرضا اکبری، یک واقعیت ساده اما مغفول در گردشگری همدان را برجسته می‌کند: داشتن جاذبه به خودی خود گردشگر تولید نمی‌کند. یک مقصد زمانی در بازار دیده می‌شود که برای آن بازار شناخته شود، محصول متناسب داشته باشد و بتواند مزیت خود را به زبان و شیوه‌ای قابل فهم برای مخاطب عرضه کند.
همدان در سال‌های گذشته بخش قابل‌توجهی از انرژی خود را صرف معرفی آثار و ظرفیت‌هایش کرده، اما فاصله میان «معرفی جاذبه» و «فروش مقصد» همچنان محسوس است. گردشگر برای آمدن به یک مقصد فقط با فهرست آثار تاریخی تصمیم نمی‌گیرد؛ مسیر دسترسی، کیفیت خدمات، اقامت، برنامه سفر، روایت مقصد و امکان خرید یک تجربه منسجم نیز در تصمیم او مؤثر است.
پایان رویدادهای بی‌هدف؟
بخش دیگری از سخنان اکبری به رویدادهای استان اختصاص داشت. او معتقد است رویداد باید از ابتدا هدف مشخص و اثر اقتصادی و گردشگری قابل سنجشی داشته باشد.
بر همین اساس، پیشنهاد تشکیل ستاد رویدادها به استانداری ارائه شده تا برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی در یک تقویم واحد قرار گیرند و زمان و مکان برگزاری آنها با نگاه توسعه‌ای بررسی شود.اهمیت این پیشنهاد در خود تقویم نیست؛ در تغییر نگاه به رویداد است. اگر قرار باشد هر دستگاه برنامه‌ای مستقل برگزار کند، بدون آنکه مخاطب، بازار هدف، مدت ماندگاری گردشگر و اثر اقتصادی آن مشخص باشد، تعدد رویدادها الزاما به افزایش سفر منجر نمی‌شود.
تقویم واحد می‌تواند زمانی کارکرد واقعی پیدا کند که به جای ثبت صرف تاریخ برنامه‌ها، مشخص کند هر رویداد قرار است چه گروهی را جذب کند، چه خدمتی بفروشد و چه درآمدی برای جامعه محلی ایجاد کند.
سرمایه‌گذار نباید پروژه را خودش کشف کند
در بخش سرمایه‌گذاری، اکبری به یکی از مشکلات قدیمی گردشگری استان اشاره کرد: نبود بسته‌های واقعی و آماده سرمایه‌گذاری. به گفته وی، سرمایه‌گذار هنگام مراجعه به مجموعه میراث‌فرهنگی باید با یک فرصت مشخص مواجه شود و اطلاعاتی مانند مطالعات، استعلام‌ها، موقعیت مکانی، فاصله بنا تا آثار تاریخی، وضعیت راه دسترسی و دیگر مشخصات مورد نیاز از قبل آماده شده باشد.این مسأله بیش از آنکه یک مشکل تبلیغاتی باشد، یک ضعف در آماده‌سازی پروژه است. سرمایه‌گذار برای تصمیم‌گیری نیازمند اطلاعات دقیق است، نه صرفا فهرستی از بناها و جاذبه‌هایی که ممکن است قابلیت اقتصادی داشته باشند.
اکبری معتقد است همدان با توجه به وسعت و ظرفیت‌های موجود می‌تواند حداقل ۵۰ بسته مشخص و واقعی سرمایه‌گذاری تهیه کند. خانه‌های تاریخی که مالکان آنها تمایل به فروش یا مشارکت دارند نیز می‌توانند بخشی از این سبد باشند.
به گفته وی، در برخی بافت‌های تاریخی می‌توان با ورود بخش خصوصی، به‌تدریج فعالیت‌های گردشگری ایجاد کرد و حتی در محله‌هایی که امروز از وضعیت مناسبی برخوردار نیستند، با ایجاد مزیت اقتصادی، سرمایه‌گذار را به حضور ترغیب کرد.
اما اینجا یک نکته تعیین‌کننده وجود دارد: بسته سرمایه‌گذاری نباید به یک بروشور شکیل با چند تصویر از بنا محدود شود. سرمایه‌گذار باید بداند چه چیزی می‌خرد یا در چه چیزی مشارکت می‌کند، چه محدودیت‌هایی دارد، چه مجوزهایی لازم است، چه میزان سرمایه نیاز دارد و بازار محصول نهایی کجاست.
همه چیز را نمی‌توان از بودجه دولت خواست
سرپرست اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان همچنین بر کاهش وابستگی حفاظت و توسعه گردشگری به منابع دولتی تأکید کرد.
به گفته اکبری، حتی اگر تمام اعتبارات وزارتخانه نیز صرف مرمت آثار شود، امکان ساماندهی همه بناهای تاریخی در کوتاه‌مدت وجود ندارد. بنابراین باید بخش خصوصی و مردم را وارد چرخه حفاظت، احیا و بهره‌برداری کرد.
این تغییر نگاه، در صورت اجرای درست، می‌تواند برای همدان اهمیت زیادی داشته باشد. تعداد بناهای تاریخی و ظرفیت‌های گردشگری استان به اندازه‌ای است که دولت به تنهایی نه منابع کافی برای مرمت همه آنها دارد و نه لزوما باید بهره‌بردار همه ظرفیت‌ها باشد.
اما ورود بخش خصوصی نیز بدون ایجاد مدل اقتصادی روشن اتفاق نمی‌افتد. سرمایه‌گذار زمانی وارد می‌شود که در کنار ارزش تاریخی و فرهنگی بنا، امکان بهره‌برداری قانونی و چشم‌انداز اقتصادی پروژه را ببیند.
اعتبار هست، پروژه کجاست؟
در ادامه نشست رئیس سازمان برنامه و بودجه استان همدان، نیز گردشگری را یکی از حوزه‌های اثرگذار بر اقتصاد و معیشت مردم دانست و بر حرکت پروژه‌محور تأکید کرد.
سیدمهدی وفایی گفت: با تشکیل تیمی توانمند، معرفی ظرفیت‌های مغفول و تقویت حضور همدان در بازارهای هدف می‌توان گام‌های مؤثری برای توسعه گردشگری برداشت.
وفایی اعلام کرد: در صورتی که طرح‌های مشخص و اثرگذار در حوزه اماکن گردشگری، خانه‌های بوم‌گردی، صنایع‌دستی و سایر بخش‌ها ارائه شود، برای حمایت از طرح‌های مناسب محدودیت اعتباری وجود ندارد.
این بخش از سخنان رئیس سازمان برنامه و بودجه، اکنون یک پرسش اجرایی را پیش روی دستگاه متولی گردشگری قرار می‌دهد: اگر اعتبار برای طرح مناسب قابل تأمین است، فهرست پروژه‌های آماده همدان کجاست؟
فاصله میان «امکان تأمین اعتبار» و «داشتن پروژه قابل اجرا» همان جایی است که بسیاری از برنامه‌های توسعه‌ای متوقف می‌شوند. ایده‌های گردشگری فراوان‌اند، اما پروژه‌ای که مطالعه، برآورد مالی، زمان‌بندی، مدل درآمدی و متولی مشخص داشته باشد، چیز دیگری است.
هوش مصنوعی جای استراتژی را نمی‌گیرد
وفایی همچنین بر ضرورت شناسایی ظرفیت‌های مغفول استان و تبدیل آنها به برند تأکید کرد و استفاده از توان فعالان حوزه هوش مصنوعی را در معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری پیشنهاد داد.استفاده از فناوری‌های جدید می‌تواند در تولید محتوای چندزبانه، شناخت رفتار گردشگران، تحلیل بازارهای هدف، طراحی کمپین‌های معرفی و حتی شخصی‌سازی پیشنهادهای سفر به همدان مؤثر باشد.
اما فناوری قرار نیست جای برنامه‌ریزی را بگیرد. اگر محصول گردشگری، بازار هدف و پیام مقصد مشخص نباشد، هوش مصنوعی تنها می‌تواند همان آشفتگی را با سرعت و حجم بیشتری تولید کند؛ اتفاقی که بشر در استفاده از هر فناوری جدید با استعداد قابل‌توجهی در انجامش بوده است.
حفظ سرمایه انسانی در دوره رکود
رئیس سازمان برنامه و بودجه استان در بخش دیگری از سخنان خود به آسیب‌های سال‌های اخیر اشاره کرد و گفت گردشگری همدان به دلیل کاهش سفر ناشی از جنگ، درگیری‌ها، تحریم‌ها و شرایط اقتصادی آسیب دیده است.او بر ضرورت حفظ سرمایه انسانی این حوزه، به‌ویژه راهنمایان گردشگری تأکید کرد.
این موضوع کمتر از ساخت پروژه‌های گردشگری اهمیت ندارد. مقصدی که پس از یک دوره رکود دوباره به بازار بازمی‌گردد، فقط به هتل و جاذبه نیاز ندارد؛ راهنمای حرفه‌ای، دفتر خدمات مسافرتی، نیروی آموزش‌دیده، فعال صنایع‌دستی و شبکه خدمات گردشگری نیز بخشی از زیرساخت آن هستند.وفایی همچنین از پیگیری تملک چند خانه تاریخی خبر داد؛ اقدامی که در صورت پیوند خوردن با برنامه مشخص مرمت و بهره‌برداری، می‌تواند بخشی از ظرفیت بافت تاریخی همدان را وارد چرخه اقتصادی کند.
مسأله اصلی، ساختن زنجیره است
آنچه از مجموع این نشست بیرون می‌آید، بیش از آنکه یک فهرست از برنامه‌های جدید باشد، ضرورت تغییر مدل مدیریت گردشگری در همدان است.استان به جاذبه، خانه تاریخی، رویداد، نیروی متخصص و ظرفیت طبیعی و فرهنگی دسترسی دارد؛ اما این اجزا هنوز در بسیاری موارد در یک زنجیره واحد قرار نگرفته‌اند. جاذبه باید به محصول تبدیل شود، محصول باید بازار مشخص داشته باشد، بازار باید به سفر منجر شود و سفر نیز باید برای جامعه محلی و سرمایه‌گذار ارزش اقتصادی ایجاد کند.
در این میان، تشکیل تیم تخصصی معرفی مقصد، تهیه دست‌کم ۵۰ بسته سرمایه‌گذاری، ساماندهی رویدادها، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و بهره‌گیری از فناوری‌های جدید، تنها زمانی از سطح وعده فراتر می‌رود که برای هرکدام زمان، مسئول، اعتبار و خروجی قابل اندازه‌گیری تعیین شود.
مسأله همدان دیگر کمبود جاذبه نیست؛ مشکل، فاصله میان داشته‌های گردشگری استان و تبدیل آنها به گردشگر، سرمایه و درآمد است. مدیران استان حالا از ضرورت تغییر این معادله می‌گویند؛ با معرفی هدفمند مقصد در بازارهای خارجی، آماده‌سازی بسته‌های واقعی سرمایه‌گذاری، ساماندهی رویدادها و کاهش وابستگی گردشگری به بودجه دولتی.

رژه اقتدار نیروهای مسلح در همدان

پاکی آوردی ای امید سپید