پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

آغاز فصل تازه میراث همدان با تشکیل شورای راهبردی

عبور از تصمیم‌های روزمره و رسیدن به مدیریت آینده‌نگر

نویسنده : مریم مقدم

نخستین نشست شورای راهبردی میراث فرهنگی استان همدان هفتم مردادماه در باغ نظری با حضور کارشناسان، صاحب‌نظران، فعالان حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی برگزار شد. این شورا با ریاست استاندار همدان، نایب‌رئیسی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان و دبیری میلاد وندایی فعالیت خود را آغاز کرده است تا ظرفیت کارشناسان و نخبگان حوزه‌های مختلف در مسیر تصمیم‌سازی‌های کلان استان به کار گرفته شود.
استان همدان به عنوان یکی از کهن‌ترین مناطق تمدنی ایران، امروز با برخورداری از هگمتانه جهانی، آثار تاریخی متعدد، میراث طبیعی ارزشمند، بافت‌های تاریخی و ظرفیت‌های فرهنگی گسترده، بیش از گذشته نیازمند یک برنامه جامع برای مدیریت میراث فرهنگی است. ثبت جهانی هگمتانه نیز اگرچه یک افتخار بزرگ برای استان به شمار می‌رود، اما در کنار فرصت‌های ایجادشده، مسئولیت‌های جدیدی برای حفاظت، معرفی و مدیریت این اثر جهانی ایجاد کرده است.
در این نشست، اعضای شورای راهبردی بر یک نکته مهم تأکید داشتند؛ اینکه مدیریت میراث فرهنگی نباید تنها به اقدامات روزمره، مرمت‌های مقطعی یا برنامه‌های مناسبتی محدود شود. به باور اعضا، بسیاری از چالش‌های این حوزه نه به دلیل کمبود ظرفیت، بلکه به دلیل نبود یک نظام هماهنگ برای تصمیم‌گیری، تأمین منابع، اولویت‌بندی اقدامات و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و جامعه محلی ایجاد شده است.
بر همین اساس، یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در نخستین جلسه، تدوین سند ۱۰ ساله میراث فرهنگی استان همدان بود؛ سندی که بتواند مسیر حرکت این حوزه را مشخص کند و پاسخ دهد که کدام آثار در اولویت حفاظت و مرمت قرار دارند، چه ظرفیت‌هایی برای ثبت جهانی وجود دارد، منابع مالی چگونه باید تأمین شود و نقش دولت، مردم و سرمایه‌گذاران در حفاظت از میراث فرهنگی چگونه تعریف خواهد شد.اعضای شورا معتقد بودند بدون داشتن چنین نقشه راهی، اقدامات حوزه میراث فرهنگی ممکن است همچنان پراکنده و وابسته به شرایط روز باشد؛ در حالی که مدیریت میراث در جهان امروز نیازمند برنامه‌های بلندمدت و نگاه راهبردی است.
یکی دیگر از موضوعات مهم مطرح‌شده در این نشست، پیشنهاد ایجاد «اتاق وضعیت میراث فرهنگی همدان» بود؛ ساختاری که بتواند اطلاعات دقیق و به‌روزی از وضعیت بناهای تاریخی، پروژه‌های مرمتی، اعتبارات، تهدیدهای موجود و میزان پیشرفت طرح‌ها ارائه دهد.
هدف از این پیشنهاد، حرکت از تصمیم‌گیری مبتنی بر گزارش‌های شفاهی به سمت مدیریت داده‌محور عنوان شد. اعضای شورا بر این باور بودند که برای برنامه‌ریزی دقیق، ابتدا باید تصویر روشنی از وضعیت موجود داشت و بدانیم هر اثر تاریخی در چه شرایطی قرار دارد و چه میزان نیازمند حمایت است.
در ادامه جلسه، موضوع مشارکت مردمی در حفاظت از میراث فرهنگی نیز مورد توجه قرار گرفت. محدودیت منابع دولتی باعث شده بسیاری از بناهای تاریخی با خطر فرسودگی و تخریب مواجه باشند و به همین دلیل پیشنهاد تشکیل صندوق مشارکت مردمی میراث فرهنگی مطرح شد؛ صندوقی که بتواند با حضور خیرین، فعالان اقتصادی، شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران، منابع جدیدی برای مرمت و احیای آثار تاریخی فراهم کند.
خانه‌های تاریخی رهاشده استان نیز یکی دیگر از دغدغه‌های مطرح‌شده در این نشست بود. اعضای شورا پیشنهاد کردند وضعیت این خانه‌ها در یک برنامه مشخص تعیین تکلیف شود و برای هر بنا مسیر مناسبی مانند مرمت، واگذاری اصولی به بخش خصوصی، تبدیل به اقامتگاه سنتی، موزه یا مرکز فرهنگی تعریف شود.
موضوع هگمتانه جهانی نیز جایگاه ویژه‌ای در مباحث نخستین نشست داشت. اعضای شورا تأکید کردند ثبت جهانی یک نقطه پایان نیست، بلکه آغاز مرحله‌ای تازه از مسئولیت‌هاست. پس از ثبت جهانی، حفاظت مستمر، ساماندهی منظر شهری، معرفی بین‌المللی، آموزش عمومی و پایش وضعیت اثر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در همین راستا پیشنهاد شد شورای راهبردی هر 6 ماه گزارشی از روند اجرای تعهدات مرتبط با ثبت جهانی هگمتانه ارائه کند تا مسیر حفاظت و بهره‌برداری از این ظرفیت جهانی به صورت مستمر مورد بررسی قرار گیرد.
یکی دیگر از نگاه‌های مطرح‌شده در این نشست، توجه به نقش مردم در روایت میراث فرهنگی بود. طرح «هر همدانی، یک راوی میراث» با هدف آموزش دانش‌آموزان، دانشجویان، راهنمایان گردشگری و فعالان رسانه‌ای مطرح شد تا جامعه محلی بتواند نقش بیشتری در معرفی تاریخ و هویت فرهنگی استان داشته باشد.
اعضای شورا معتقد بودند در دنیای امروز تنها داشتن آثار تاریخی کافی نیست؛ بلکه نحوه معرفی و روایت این آثار نیز اهمیت دارد. اگر روایت درست از میراث فرهنگی تولید نشود، دیگران روایت خود را جایگزین خواهند کرد.
در بخش دیگری از نشست، پیشنهاد ایجاد مرکز آینده‌پژوهی میراث فرهنگی همدان مطرح شد؛ مرکزی که بتواند تهدیدهای آینده را شناسایی و برای آنها راهکار ارائه کند. تغییرات اقلیمی، فرونشست زمین، توسعه شهری، کاهش جمعیت روستاهای تاریخی، استفاده از فناوری‌های نو مانند هوش مصنوعی و اسکن سه‌بعدی آثار و همچنین مدیریت بحران، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در این مرکز مورد بررسی قرار گیرد.
اعضای شورا همچنین بر ضرورت تعریف پروژه‌های کوتاه‌مدت و قابل اندازه‌گیری تأکید کردند تا این مجموعه بتواند در کنار برنامه‌های بلندمدت، خروجی‌های ملموسی نیز داشته باشد. بر همین اساس پیشنهاد شد چند پروژه اولویت‌دار تا پایان سال تعریف و اجرایی شود.یکی از نمونه‌های مطرح‌شده، تدوین کتابچه آموزشی میراث فرهنگی و صنایع‌دستی برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی و متوسطه اول بود؛ طرحی که می‌تواند زمینه آشنایی نسل جدید با تاریخ، فرهنگ بومی و ظرفیت‌های اقتصادی صنایع‌دستی را فراهم کند.
نخستین نشست شورای راهبردی میراث فرهنگی همدان را می‌توان آغاز یک تجربه جدید در مدیریت این حوزه دانست؛ تجربه‌ای که تلاش دارد میراث فرهنگی را از یک موضوع صرفاً حفاظتی به یک موضوع توسعه‌ای تبدیل کند.
اما موفقیت این شورا به یک عامل مهم وابسته است؛ تبدیل ایده‌ها به برنامه‌های اجرایی و قابل سنجش. زیرا اگر امروز تنها به مرمت بناها بپردازیم اما برای حکمرانی میراث فرهنگی، تأمین منابع، مشارکت اجتماعی و آینده‌نگری برنامه‌ای نداشته باشیم، در سال‌های آینده دوباره با همان چالش‌های گذشته روبه‌رو خواهیم شد.شورای راهبردی میراث فرهنگی همدان اکنون فرصت دارد تا از مدیریت روزمره عبور کند و با تکیه بر دانش کارشناسان، آینده یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های فرهنگی استان را طراحی کند.این فرم برای چاپ روزنامه مناسب‌تر است؛ چون مخاطب عمومی را هم همراه می‌کند و صرفاً اعضای شورا و کارشناسان را هدف نمی‌گیرد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس