پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

از توسعه پر شتاب AI عقب نمانیم

هوش مصنوعی رقیب، رفیق یا قاتل رسانه‌ها؟!

نویسنده : مریم مقدم

هوش مصنوعی در آمیخته با زندگی روزمره
هوش مصنوعی دیگر یک فناوری متعلق به آینده نیست؛ اکنون به بخشی از زندگی روزمره انسان‌ها و به‌ویژه رسانه‌ها تبدیل شده است. کمتر تحریریه‌ای در جهان را می‌توان یافت که از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای جستجوی اطلاعات، ترجمه، تولید محتوای اولیه، تحلیل داده‌ها یا حتی ویرایش خبر استفاده نکند. تحولاتی که تا چند سال پیش بیشتر به داستان‌های علمی و تخیلی شباهت داشت، امروز به واقعیتی انکارناپذیر در صنعت رسانه تبدیل شده است.
همزمان با فرارسیدن روز خبرنگار، شاید مهم‌ترین پرسش پیش روی جامعه رسانه‌ای این باشد که جایگاه خبرنگار در عصر هوش مصنوعی کجاست؟ آیا ماشین‌ها جای انسان را خواهند گرفت یا این فناوری، تنها ابزاری برای توانمندتر شدن خبرنگاران خواهد بود؟
پاسخ این پرسش، نه در خوش‌بینی افراطی نسبت به فناوری نهفته است و نه در ترس از آن. واقعیت این است که هوش مصنوعی نه ناجی مطبوعات است و نه دشمن خبرنگاران؛ بلکه ابزاری است که نحوه تولید، انتشار و مصرف خبر را دگرگون کرده است.
امروز بسیاری از رسانه‌های معتبر جهان، از جمله آسوشیتدپرس، رویترز، بی‌بی‌سی و نیویورک‌تایمز، از هوش مصنوعی برای انجام بخشی از فعالیت‌های تحریریه بهره می‌برند. این رسانه‌ها از الگوریتم‌ها برای تحلیل حجم عظیمی از داده‌ها، ترجمه همزمان، دسته‌بندی اطلاعات، تولید نسخه‌های اولیه برخی اخبار و شناسایی سوژه‌های خبری استفاده می‌کنند. اما نکته مهم آن است که در هیچ‌یک از این رسانه‌ها، تصمیم نهایی درباره انتشار خبر به هوش مصنوعی سپرده نشده است. همچنان این خبرنگار و سردبیر هستند که مسئولیت صحت، دقت و اعتبار محتوا را بر عهده دارند.
این موضوع نشان می‌دهد که برخلاف برخی پیش‌بینی‌ها، هوش مصنوعی جای خبرنگار را نگرفته، بلکه نقش او را تغییر داده است. خبرنگار امروز بیش از آنکه زمان خود را صرف کارهای تکراری کند، فرصت دارد به تحلیل، تحقیق، راستی‌آزمایی و تولید گزارش‌های عمیق بپردازد.
یکی از مهم‌ترین فرصت‌هایی که هوش مصنوعی در اختیار رسانه‌ها قرار داده، افزایش سرعت تولید محتواست. در دنیایی که رقابت بر سر انتشار سریع اخبار به اوج رسیده، ابزارهای هوشمند می‌توانند زمان جستجو، ترجمه، خلاصه‌سازی و ویرایش اولیه مطالب را به شکل چشمگیری کاهش دهند. این فناوری همچنین امکان تحلیل میلیون‌ها داده را در زمانی کوتاه فراهم کرده و زمینه را برای گسترش روزنامه‌نگاری داده‌محور بیش از گذشته مهیا ساخته است.
طراح برای رسانه‌ها
از سوی دیگر، هوش مصنوعی می‌تواند به رسانه‌های محلی و استانی نیز کمک کند. بسیاری از روزنامه‌های محلی به دلیل محدودیت منابع انسانی و مالی، امکان تولید گسترده محتوای چندرسانه‌ای را ندارند. ابزارهای هوشمند می‌توانند در تولید اینفوگرافیک، طراحی بصری، زیرنویس ویدئوها، ترجمه، مدیریت شبکه‌های اجتماعی و حتی تحلیل رفتار مخاطبان، بخشی از این کمبودها را جبران کنند.
برای رسانه‌ای مانند همدان‌پیام نیز، بهره‌گیری آگاهانه از هوش مصنوعی می‌تواند فرصتی برای تقویت روزنامه‌نگاری محلی باشد؛ روزنامه‌ای که سال‌ها روایتگر مسائل مردم استان بوده است، اکنون می‌تواند با کمک فناوری، سرعت و کیفیت انتشار محتوا را افزایش دهد و در عین حال، تمرکز خبرنگاران خود را بر گزارش‌های میدانی، تحقیقات محلی و مطالبه‌گری اجتماعی بگذارد؛ همان حوزه‌ای که هیچ الگوریتمی قادر به جایگزینی تجربه، شناخت بومی و ارتباط انسانی خبرنگار با جامعه نیست.
اما روی دیگر این سکه، نگرانی‌هایی است که نمی‌توان از کنار آن به سادگی عبور کرد. بزرگترین تهدید هوش مصنوعی برای رسانه، افزایش احتمال تولید اطلاعات نادرست است. الگوریتم‌های هوشمند گاهی پاسخ‌هایی کاملا منسجم اما نادرست تولید می‌کنند؛ پدیده‌ای که متخصصان از آن با عنوان «توهم هوش مصنوعی» یاد می‌کنند. اگر خبرنگار بدون راستی‌آزمایی به چنین اطلاعاتی استناد کند، اعتبار رسانه در معرض آسیب جدی قرار خواهد گرفت.
چالش دیگر، گسترش تصاویر، صداها و ویدئوهای جعلی یا همان «دیپ‌فیک» است. امروز ساخت ویدئوهایی که در ظاهر کاملا واقعی به نظر می‌رسند، تنها با چند دستور امکان‌پذیر است. این موضوع، مرز میان واقعیت و جعل را بیش از هر زمان دیگری کمرنگ کرده و مسئولیت خبرنگاران در بررسی اصالت اسناد و تصاویر را دوچندان ساخته است.
در چنین شرایطی، شاید مهم‌ترین سرمایه هر رسانه، نه سرعت انتشار خبر، بلکه اعتماد مخاطب باشد؛ سرمایه‌ای که به آسانی به دست نمی‌آید و با یک اشتباه، ممکن است برای همیشه از دست برود.
نگرانی در مورد جابجایی شغلی
هوش مصنوعی (AI) به سرعت چشم‌انداز رسانه‌ها را تغییر می‌دهد که متعاقباً باعث به وجود آمدن نگرانی‌های فزاینده و همچنین ظهور فرصت‌ها می‌شود. در این مطلب، رابرت تامسون، مدیرعامل News Corporation، در مورد مسائل مربوط به از دست دادن مشاغل، کیفیت محتوا و نفوذ اجتماعی گسترده هوش مصنوعی صحبت کرده است.
رابرت تامسون پرچم قرمزی برای پتانسیل هوش مصنوعی در جابجایی مشاغل در بخش رسانه برافراشته است. وی خاطرنشان کرد که بین سال‌های 2008 تا 2020، ایالات متحده شاهد کاهش قابل توجهی 57 درصدی در پست‌های اتاق خبر بوده است. تامسون نگران است که این روند ادامه یابد و احتمالاً منجر به از دست دادن مشاغل قابل توجه در سراسر این صنعت شود.
تأثیر هوش مصنوعی بر مشاغل فراتر از اعداد است. تامسون تأکید می‌کند که این فقط مشاغل نیستند که خطر متوجه آنهاست، بلکه بینش و تخصص ارزشمندی است که روزنامه‌نگاران در کار خود به ارمغان می‌آورند. هرچه فناوری هوش مصنوعی مسئولیت‌های بیشتری را در اتاق‌های خبر بر عهده می‌گیرد، نگرانی‌ها بیشتر می‌شود که عمق و کیفیت گزارش ممکن است به دلیل از بین رفتن بینش انسانی به خطر بیفتد.
کیفیت محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی
تامسون همچنین یک جنبه مهم از محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی را نیز مهم قلمداد می‌کند. او خاطرنشان می‌کند که هوش مصنوعی عمدتاً بر داده‌ها و محتوای موجود متکی است و در نتیجه یک رویکرد گذشته‌نگر ایجاد می‌کند. اگر این رویکرد به دقت مدیریت نشود، می‌تواند به تولید انبوهی از اطلاعات بی‌معنا کمک کند.
درگیری‌های صنعت رسانه با غول‌های فناوری، به ویژه گوگل، سابقه طولانی دارد. روپرت مرداک، یک چهره برجسته رسانه‌ای، گوگل را به تصاحب محتوای روزنامه‌هایش از جمله تایمز، سان، وال استریت ژورنال و نیویورک پست متهم کرده است. این اختلافات به اقدامات نظارتی منجر شده است، از جمله قانون استرالیا که شرکت‌های فناوری را موظف می‌کند تا به رسانه‌های خبری برای محتوای خود غرامت بپردازند.
استفاده از فرصت‌ها در میان چالش‌ها
علی‌رغم چالش‌هایی که هوش مصنوعی ایجاد می‌کند، تامسون عقیده دارد که فرصت‌های بی‌نظیری نیز ایجاد خواهد شد. او باور دارد که می‌توان از هوش مصنوعی برای کاهش هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های رسانه‌ای، به‌ویژه در بخش پشتیبانی، استفاده کرد. چندین رسانه، پیش از این استفاده از هوش مصنوعی را برای بخش گزارش آب‌وهوا و قیمت سوخت آغاز کرده‌اند.
مبارزات حقوقی و بی‌طرفی محتوا
یکی از پیشرفت‌های قابل توجه در پاسخ به نقش هوش مصنوعی در رسانه، چشم‌انداز اقدامات قانونی است. سازمان‌های خبری برجسته، از جمله نیویورک‌تایمز، رویترز و سی‌ان‌ان، اقداماتی را برای مسدود کردن نرم‌افزارهای هوش مصنوعی مانند ChatGPT، که اینترنت را برای یافتن محتوا جستجو می‌کند، آغاز کرده‌اند. مذاکرات بین نهادهای رسانه‌ای و توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی، مانند OpenAI، بر سر موافقت‌نامه‌های صدور مجوز، گاهی اوقات با موانعی مواجه می‌شود که به طور بالقوه منجر به اختلافات حقوقی می‌شود.
تامسون همچنین نگران پتانسیل برنامه‌های هوش مصنوعی برای تولید مقالات مغرضانه یا دارای جهت‌گیری سیاسی است. این سؤالات مهمی را در مورد مسئولیت شرکت‌های هوش مصنوعی برای اطمینان از کیفیت و بی‌طرفی محصولات خود ایجاد می‌کند.
محیط نظارتی در پاسخ به این چالش‌ها در حال تحول است. نهادهایی مانند دفتر مالکیت معنوی بریتانیا به طور فعال در حال ارزیابی نحوه اعمال قوانین کپی‌رایت برای محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی هستند. این امر بر ضرورت وجود دستورالعمل‌های روشن برای رسیدگی به نگرانی‌های مربوط به کپی‌رایت و کیفیت محتوا در عصر هوش مصنوعی تاکید می‌کند.
ترجیح برای مذاکره
در حالی که برخی از سازمان‌های رسانه‌ای اقدامات قانونی را در نظر گرفته‌اند، تامسون به سمت یک رویکرد مبتنی بر مذاکره گرایش دارد. او بر اهمیت شرکت‌های هوش مصنوعی تاکید می‌کند که مسئولیت خود را در قبال محصولات و جامعه بپذیرند. مذاکرات قبلاً منجر به توافق‌هایی بین رسانه‌ها و شرکت‌های هوش مصنوعی شده است که نمونه‌ای از پتانسیل موجود برای یافتن زمینه مشترک است.
چالش‌های ایجاد شده توسط هوش مصنوعی در صنعت رسانه چندوجهی است. از دست دادن شغل، نگرانی‌های مربوط به کیفیت محتوا، اختلافات قانونی و ملاحظات نظارتی به ایجاد چشم‌اندازی پیچیده منجر شده است. از آنجایی که بخش رسانه با این مسائل دست‌وپنجه نرم می‌کند، باید دید که هوش مصنوعی و سازمان‌های رسانه‌ای چگونه تعادلی بین استفاده از پتانسیل فناوری و رسیدگی به چالش‌های مرتبط با آن ایجاد می‌کنند. آینده رسانه‌ها در عصر هوش مصنوعی بدون شک همچنان به تکامل خود ادامه خواهد داد؛ زیرا ذینفعان در تلاش هستند تا در این چشم‌انداز پویا حرکت کنند.
خبرنگاری که با هوش مصنوعی آشنا نیست، از آینده رسانه عقب می‌ماند
در کنار فرصت‌ها و تهدیدهای جهانی هوش مصنوعی، وضعیت رسانه‌ها در ایران نیز نیازمند بررسی جدی است. فناوری با سرعتی بیشتر از ساختارهای آموزشی و مدیریتی رسانه‌ها پیش می‌رود و همین فاصله، یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی مطبوعات کشور است.
بخش قابل توجهی از تحریریه‌های رسانه‌ای در ایران هنوز برنامه مشخصی برای آموزش خبرنگاران در زمینه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی ندارند. در بسیاری از موارد، مواجهه با این فناوری یا با نگاه تهدیدآمیز همراه است یا به استفاده سطحی از چند ابزار محدود خلاصه می‌شود؛ در حالی که هوش مصنوعی نیازمند شناخت، آموزش و تدوین چارچوب‌های حرفه‌ای است.
خبرنگاری که امروز با ابزارهای هوشمند آشنا نباشد، در آینده نزدیک با محدودیت‌های بیشتری در رقابت رسانه‌ای مواجه خواهد شد. همان‌گونه که ورود اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و تلفن‌های هوشمند، شیوه کار خبرنگاران را تغییر داد، هوش مصنوعی نیز مرحله تازه‌ای از تحول رسانه را رقم زده است.
اما این تحول به معنای کنار گذاشتن مهارت‌های سنتی خبرنگاری نیست. برعکس، هرچه نقش فناوری پررنگ‌تر می‌شود، ارزش مهارت‌هایی مانند مشاهده میدانی، گفت‌وگو با مردم، تحلیل اجتماعی، شناخت فضای فرهنگی یک منطقه و توانایی تشخیص حقیقت از میان انبوه اطلاعات بیشتر خواهد شد.
ماشین می‌تواند متن تولید کند، اما نمی‌تواند تجربه زیسته یک خبرنگار در میان مردم را بازسازی کند. نمی‌تواند حس یک خبرنگار محلی را هنگام مواجهه با یک مسأله اجتماعی، یک بحران شهری یا یک مطالبه مردمی داشته باشد. هوش مصنوعی می‌تواند داده‌ها را کنار هم قرار دهد، اما هنوز نمی‌تواند جای نگاه انسانی و مسئولیت اجتماعی خبرنگار را بگیرد.
رسانه‌ها باید از مرحله نگرانی عبور کنند
یکی از ضعف‌های جدی در مواجهه برخی رسانه‌ها با فناوری‌های نوین، نگاه تأخیری است. در بسیاری از مواقع، رسانه‌ها زمانی به سراغ یک فناوری می‌روند که مخاطبان مدت‌هاست از آن عبور کرده‌اند. این اتفاق درباره شبکه‌های اجتماعی نیز رخ داد و اکنون خطر تکرار آن درباره هوش مصنوعی وجود دارد.
رسانه‌ها باید به جای ترس از تغییر، برای مدیریت آن آماده شوند. ایجاد دوره‌های آموزشی، تدوین دستورالعمل استفاده از هوش مصنوعی، تشویق خبرنگاران به یادگیری مهارت‌های جدید و سرمایه‌گذاری در فناوری، بخشی از مسیر آینده رسانه است. به‌ویژه برای رسانه‌های استانی، این موضوع اهمیت بیشتری دارد. رسانه‌های محلی با محدودیت‌های بیشتری در منابع انسانی و مالی مواجه هستند و اگر بتوانند هوشمندانه از فناوری استفاده کنند، امکان افزایش کیفیت تولید محتوا و گسترش دامنه اثرگذاری خود را خواهند داشت.
پایان خبرنگاری بدون یادگیری است
هوش مصنوعی شاید بزرگترین تغییر فناوری در تاریخ معاصر رسانه باشد، اما نباید آن را پایان خبرنگاری دانست. تاریخ مطبوعات نشان داده است که رسانه‌ها بارها با فناوری‌های جدید روبه‌رو شده‌اند؛ از رادیو و تلویزیون گرفته تا اینترنت و شبکه‌های اجتماعی. هر بار، خبرنگاری تغییر کرده اما از بین نرفته است.
آنچه امروز در برابر جامعه رسانه‌ای قرار دارد، انتخاب میان انسان و ماشین نیست؛ بلکه انتخاب میان ایستادن در برابر تغییر یا یادگیری و استفاده درست از آن است.
خبرنگار همچنان باید چشم جامعه باشد؛ اما چشمی که اکنون به ابزارهای تازه مجهز شده است. هوش مصنوعی می‌تواند سرعت، دقت و توان تحلیل رسانه را افزایش دهد، اما حقیقت، مسئولیت و اخلاق همچنان مفاهیمی انسانی باقی خواهند ماند.
در روزگار جدید، برنده رسانه‌ای نیست که سریع‌تر از ماشین بنویسد؛ برنده رسانه‌ای است که بهتر از همیشه بتواند حقیقت را پیدا کند، آن را بررسی کند و با اعتماد مخاطب به اشتراک بگذارد.
شاید مهم‌ترین پیام عصر هوش مصنوعی برای خبرنگاران این باشد: فناوری جای انسان را نمی‌گیرد، اما انسان‌هایی که فناوری را نمی‌شناسند، جایگاه خود را به کسانی خواهند داد که آن را آموخته‌اند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس