پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

احیای ایل راه‌ها برای ورود ۱۴ هزار نفر

کوچ عشایری به‌ همدان از ۶۰۰ کیلومتری

نویسنده : سمانه جهانگیری عرش

دامداری در استان همدان به علت تنوع آب و هوایی و وجود مراتع از رونق خاصی برخوردار است. شیوه‌ دامداری به صورت سنتی بوده و همین امر می‌تواند در زمینه‌ توسعه گردشگری و جذب توریست مورد استفاده واقع شود
کوچ، تنها یک کلمه نیست؛ تاریخ مکتوبی است که بر دوش زمان حمل می‌شود، کهن‌ترین شیوه‌ زیست بشر، که در گیر و دار تمدن و هیاهوی عصر تکنولوژی همچنان پابرجاست.
عشایر، با آن نظم باورنکردنی و جذاب، در کوران قرن‌ها، سنگر نگهبان سنن و آداب و رسوم ما بوده‌اند؛ اصالت زنده ایران زمین که هر ساله، فصل به فصل، یک جاذبه‌ صنعت گردشگری منحصر به فرد را خلق می‌کند.
در کانون فلات ایران، قلب تپنده‌ همدان، 4 ایل بزرگ ترک، ترکاشوند، جمور و شاهسوند به همراه 24 طایفه، با جمعیتی بالغ بر ۱۴ هزار و ۲۰۰ نفر و نزدیک به چهار هزار خانوار، همچنان چرخه‌ حیات خویش را در پهن‌دشت این سرزمین می‌چرخانند.
این خانوارها، بیشتر فصل بهار و تابستان را در ۷۲ منطقه‌ خوش آب و هوای ییلاقی استان سپری می‌کنند، اما با فرارسیدن خنکای پاییز، قصه‌ سفر آغاز می‌شود، سفری که نه با آسایش اتوبان، که بر پهنه‌ ایل‌راه‌های سنتی و محورهای کوهستانی شکل می‌گیرد.
پیمودن مسافتی بالغ بر ۱۵۰ تا ۶۵۰ کیلومتر، سفری است که عشایر را از مناطق ییلاقی به قلب قشلاق‌های استان‌های لرستان، خوزستان، کرمانشاه و ایلام می‌رساند؛ سفری پرخطر اما ادامه‌دهنده‌ یک تعهد دیرینه.
جمعیت عشایر استان همدان، با وجود سهم ناچیزشان در ترکیب جمعیتی کل استان، بار سنگینی از تولید مولد را به دوش می‌کشند. این جامعه فعال، شامل جمعیتی متمرکز اما سیار است که با این تعداد نیروی کار محدود، سهم دامداری این جامعه در تولیدات دامی‌استان خیره‌کننده است.
عشایر همدان، با مدیریت سنتی خود، این تولید را در مراتعی که کمتر از ۱۰درصد کل مراتع استان را اشغال کرده‌اند، به ثمر می‌رسانند. این امر نشان‌دهنده سطح بالای بهره‌وری و مدیریت فشرده دام بر منابع محدود مرتعی است که الگویی برای استفاده پایدار از منابع طبیعی محسوب می‌شود.
نابودی شریان‌های حیاتی زخم بر سنت کوچ عشایر
جعفر کاویانی دلشاد با اشاره به اهمیت حیاتی ایل‌راه‌ها برای امنیت جانی عشایر در هنگام کوچ، گفت: در سال‌های گذشته، با راه‌سازی، ایجاد اتوبان و اجرای طرح‌های کشاورزی، بسیاری از این مسیرهای دیرین تخریب شده‌اند.
به گفته وی، ایل ‌راه‌های اصلی، به دلیل ایجاد کارخانه‌ها، تعریض جاده‌ها و شخم زدن مزارع توسط روستائیان، دیگر وجود خارجی ندارد و عشایر مجبورند از جاده‌های پرتردد خودروها عبور کنند؛ تصادفی که هر ساله جان ده‌ها رأس دام گران‌بهای آنها را می‌گیرد و خسارت مالی سنگینی بر جا می‌گذارد.
وی می‌گوید: حفظ این مسیرها، نه یک درخواست بلکه یک ضرورت برای جلوگیری از درگیری‌ها و تأمین امنیت این قشر زحمتکش است.
ورود عشایر به همدان آغاز شد
مدیر امور عشایری استان همدان از آغاز ورود عشایر به این استان خبر داد و اظهار کرد: ورود عشایر از ۱۵ اردیبهشت به استان همدان طبق روال هر سال آغاز شده و ورود آنان از ۱۵ اردیبهشت به استان کاملا مجاز و قانونی است.
وی اظهار کرد: با هماهنگی دستگاه‌های مرتبط و پیگیری برای احیای ایل‌راه‌ها، تلاش می‌شود کوچ عشایر این استان در زمان مناسب و بر اساس تقویم مصوب منابع‌طبیعی انجام شود تا تخریب مراتع به حداقل برسد و بهره‌وری از ظرفیت‌های قشلاقی و ییلاقی عشایر افزایش یابد.
کاویانی دلشاد خاطرنشان کرد: به همین منظور جلسات کارشناسی با حضور دستگاه‌های مرتبط از جمله منابع طبیعی، بخشداری‌ها و دهیاری‌ها برگزار شده و مکاتباتی با استان‌های جنوبی از جمله خوزستان برای جلوگیری از خروج زودهنگام عشایر انجام شده است.
وی با بیان اینکه اما تاریخ استقرار عشایر به سامانه‌های عرفی عشایری سطح استان معمولا متفاوت است، تصریح کرد: سامانه عرفی عشایری حیدره وسولان وارزانفود و ... از جمله سامانه‌هایی بوده که به علت برف و سرما معمولا استقرار عشایر در این سامانه دیرتر انجام می‌شود.
مدیر امور عشایر استان بیان کرد: همه ساله مناطق ییلاقی استان همدان میزبان عشایر از استان های خوزستان و ایلام از ایل ترکاشوند، یارمطاقلو، رحمتی و جمور است.
کاویانی دلشاد ادامه داد: کل عشایر استان همدان ۴۰۰۰ خانوار با ۱۴ هزار نفر جمعیت و با 4 ایل و ۲۴ طایفه بوده که حدود ۲۶۰۰ خانوار آن نیمه‌کوچ و کوچ‌رو بوده و در زمستان به استان‌های خوزستان، لرستان، ایلام و کرمانشاه کوچ دارند.
تولید سالانه ۶ هزار تن گوشت قرمز توسط عشایر همدان
وی ادامه داد: در حال حاضر در استان همدان حدود چهارهزار خانوار عشایری با جمعیتی بالغ بر ۱۴ هزار نفر زندگی می‌کنند و با توجه به وجود 8/0 در صد جمعیت استان عشایر هستند ولی در مجموع نزدیک به ۵۰۰ هزار رأس دام سبک دارند و سالانه حدود ۶ هزار تُن گوشت قرمز یعنی ۲۰درصد گوشت قرمز استان را تولید می‌کنند و این میزان تولید، سهم قابل توجهی در تأمین پروتئین استان و کشور دارد.
رئیس اداره امور عشایر همدان خاطرنشان کرد: در راستای پایداری کوچ و ارتقای معیشت عشایری، برنامه احیای ایل‌راه‌های سنتی در دستور کار سازمان قرار گرفته تا مسیرهای کوچ که در سال‌های اخیر به‌دلیل فعالیت‌های عمرانی، تغییر کاربری‌ها و فشارهای طبیعی از بین رفته‌اند، بازسازی شوند.
وی با بیان اینکه هر ساله ۹۰ هزار هکتار معادل ۹.۵درصد از مراتع و عرصه‌های منابع طبیعی استان در اختیار عشایر است، تصریح کرد: عشایر در سطح استان همدان دارای ۷۲ سامانه عرفی برای استقرار هستند.
به گفته کاویانی دلشاد، گاهی هنگام آغاز فصل میان‌بند، فشارهایی از سوی مردم محلی و دهیاری‌ها برای ورود زودهنگام عشایر به مناطق ییلاقی وارد می‌شود، در حالی‌که رعایت دقیق زمان میان‌بند برای حفظ تعادل چرای دام و پایداری مراتع حیاتی است
کاویانی دلشاد جمعیت دام عشایر برای ورود به سامانه‌های عرفی عشایر استان همدان را ۵۰۰ هزار رأس دانست و اظهار کرد: عشایر استان همدان سالیانه دارای ۶۰۰۰ تُن تولید گوشت قرمز هستند که با این میزان تولید ۲۰ درصد گوشت قرمز مورد نیاز جمعیت استان را تأمین ‌می‌کنند.
وی اظهار کرد: با توجه به شرایط اقلیمی‌استان، برودت هوا و بارش های بهاره، پوشش گیاهی مراتع به طور کامل رشد نکرده بنابراین عشایر در مراتع میان‌بند و مسیر ایل راه یا اراضی آیش مستقر می‌شوند.
کاویانی افزود: عشایر تا زمان شروع گل دهی مراتع، به صورت دستی تا اوایل خرداد دام خود را تعلیف می‌کنند و پس از رشد کامل پوشش گیاهی وارد سامان عرفی می‌شوند.
حمایت از عشایر با تسهیلات کم بهره
کاویانی دلشاد با اشاره به اقدامات حمایتی انجام‌شده، تصریح کرد: سال گذشته265 میلیارد ریال تسهیلات کم‌بهره 4درصدی به عشایر معرفی شده که در حوزه‌های دامپروری، صنایع دستی، گردشگری، زنبورداری و گیاهان دارویی هزینه شد و سال 1403 نیز حدود ۳۰۰ میلیارد ریال تسهیلات در این بخش معرفی شد.
مدیر امور عشایر استان همدان بیان کرد: در حوزه تأمین نهاده و اقلام حمایتی، ۱۸هزار تن نهاده دامی‌و هزار و ۲۴۸ تن آرد یارانه‌ای بین عشایر توزیع شده و همچنین ۳۰۰ پنل خورشیدی با اعتبار ۱۰۰ میلیارد ریال به صورت بلاعوض با پرداخت 10درصدی در اختیار خانوارهای عشایری قرار گرفت.
کاویانی دلشاد از بازسازی ۱۲۰ کیلومتر راه عشایری با اعتبار ۵ میلیارد و ۸۰۰میلیون تومان خبر داد و گفت: سال گذشته همچنین ۵۰ هزار مترمکعب آبرسانی سیار به مناطق عشایری با اعتبار ۶۰ میلیارد ریال انجام شده و 4 دستگاه کامیون آبرسان نیز در حال خریداری شدن است.
وی مهم‌ترین مشکل فعلی تولیدکنندگان عشایری را افزایش قیمت نهاده‌ها و کمبود سرمایه در گردش دانست و تصریح کرد: با توجه به رشد قیمت جو و سایر نهاده‌ها، تأمین نقدینگی برای خرید علوفه به یکی از دغدغه‌های اصلی عشایر تبدیل شده و در صورت حمایت بانکی و پرداخت به‌موقع تسهیلات، بخشی از فشار تولید کاهش خواهد یافت.
مدیر امور عشایر استان همدان با اشاره به تأثیر خشکسالی بر مراتع استان گفت: کاهش بارندگی موجب تضعیف پوشش گیاهی و افزایش وابستگی دامداران به نهاده‌ برای خرید شده که این مسأله هزینه تولید را بالا برده است.
وی با تأکید بر نقش آموزش و فرهنگ‌سازی، گفت: با رعایت زمان‌بندی کوچ، مشکلات زیست‌محیطی کاهش می‌یابد، میزان آتش‌سوزی‌های مراتع کمتر می‌شود و حفاظت از منابع طبیعی، آب و خاک تسهیل خواهد شد و عشایر به‌عنوان حافظان واقعی طبیعت، نقشی مهم در حفظ تنوع زیستی و پایداری اقتصادی روستاهای مرزی دارند.
جامعه عشایری استان همدان نه تنها میراث‌دار یک سبک زندگی اصیل و کم‌نظیر در عصر دیجیتال است، بلکه ستون مهمی‌برای امنیت غذایی و پایداری اقتصادی منطقه به شمار می‌رود. آمارها نشان می‌دهد که این بخش کوچک از جمعیت استان، با استفاده از منابع محدود مرتعی، سهمی‌بی‌نظیر در تولید گوشت قرمز، لبنیات و فرآورده‌های دامی‌دارد.
با این وجود، تهدیدهایی چون تخریب ایل‌راه‌ها، آسیب به مراتع و فرسایش مسیرهای کوچ، معیشت و تولید این قشر را به خطر می‌اندازد. اگرچه حمایت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های اخیر در زیرساخت‌ها و تسهیلات، امیدی تازه در دل عشایر ایجاد کرده است، اما برای حفظ این میراث زنده و تولید راهبردی، باید حفاظت از مسیرهای سنتی، مراتع و دانش بومی‌به عنوان یک اولویت ملی مورد توجه جدی قرار گیرد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس