پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

چرا خوشنویسی را باید فراتر از زیبانویسی دانست؟

خوشنویسی، هنری ریشه‌دار در فرهنگ و تمدن ایرانی است که فراتر از زیبایی حروف، دریچه‌ای به سوی اندیشه، صبر، تناسب و شناخت زیبایی می‌گشاید. ستون «خوشنویس‌نامه» با همکاری انجمن خوشنویسان همدان در روزنامه همدان‌پیام، تلاشی است برای بازخوانی جلوه‌های گوناگون این هنر اصیل و تبیین جایگاه آن در زندگی و فرهنگ امروز. در نخستین نوشتار این ستون، به این پرسش می‌پردازیم که چرا خوشنویسی را باید فراتر از زیبانویسی دانست.
در روزگاری که نوشتن، بیش از هر زمان دیگری، با فشردن انگشتان بر روی چند دکمه بر صفحه‌کلید محدود و آسان شده است، شاید این پرسش مطرح شود که چرا باید برای خوشنویس شدن، این‌همه وقت، زحمت و مرارت را به جان خرید؟
چه نیازی است برای نوشتن یک واژه، یک سطر یا یک متن، ساعت‌ها تمرین نمود؟
چرا باید اندازه‌ها، نسبت‌ها، قواعد و ظرایفی را بشناسیم که گاه هماهنگی آنها، حتی در ذهن هم دشوار می‌نماید؟
چرا باید بارها قلم را بر صفحه بنشانیم، خطا کنیم، بازگردیم و دوباره بنویسیم تا به کیفیتی مطلوب برسیم؟
پاسخ را باید در تفاوت میان «زیبا نویسی» و «خوش نویسی » جست‌وجو نمود.
زیبانویسی، در ساده‌ترین معنا، رسیدن به صورتی آراسته و چشم‌نواز از نوشتن است، اما خوش‌نویسی، هنری است که در آن، زیبایی با شناخت، نظم، تناسب، اندیشه و دریافت ظرایفی پیوند می‌خورد که در پرتو الهامات درونی، ممارست و تأمل، می‌تواند انسان را به سوی درکی عمیق‌ همراه با جنبه های اخلاقی، ادبی و زیبایی هدایت کند.
ممکن است کسی واژه‌ای را زیبا بنویسد، بی‌آنکه با مبانی و ظرایف خوشنویسی آشنا باشد؛ اما خوشنویس، در مسیر آموختن این هنر، به‌تدریج درمی‌یابد که زیبایی تنها حاصل شکل و فرم حروف نیست، بلکه رابطه‌ایست دقیق و سنجیده میان اجزا مختلف، که از آن به‌نام(( اسباب کتابت به کمال)) نام برده‌اند از ساخت مرکب، کاغذ، لیقه، زیردستی و حتی حرکت دست و یا اثرگذاری قلم بر کاغذ در ایجاد نقطه، کشیده‌، دوایر، ویا ترکیب‌ها، فاصله‌ها در ریتم و فضاهای سفید کاغذ و ..... هزاران نکته باریک‌تر از مو که در کنار یکدیگر، روح و هویت یک اثر را شکل می‌دهند و خوشنویس را به سمتی رو به کمال هدایت می‌کند.
در خوشنویسی و ساحت عرفانی آن، هیچ چیز بی‌حساب و بی‌تناسب نیست.
نقطه جایگاه دارد، فاصله معنا می‌آفریند، سکون و حرکت در کنار یکدیگر تعادل می‌سازند و هر حرف، در پیوند با حروف دیگر، هویتی تازه پیدا می‌کند.
این نظم، به‌تدریج نگاه خوشنویس را پخته‌تر و آگاهانه‌تر می‌پروراند، نگاهی که از ظاهر اشیا عبور کرده و دل را به کنکاش در وادی طلب هادی می‌شود.
خوشنویس می‌آموزد که زیبایی را نه فقط در جزء جز شکل و فرم کلمات، که نهایت آن را باید در وحدتی درونی عاشقی کرد.
همان‌گونه که در زندگی، بسیاری از رفتارهای آدمی‌در چگونگی پیوندشان با اتفاقات مختلف ما تعریف و تفسیر می‌شود.
اما اهمیت خوشنویسی تنها در پرورش چشم و دست خلاصه نمی‌شود. خوشنویسی، تمرین صبر، دقت، استمرار و پذیرش خطاست، و در این راه می‌آموزد که برای رسیدن به کیفیت، شتاب‌زدگی راه ثواب نیست .
باید دید، سنجید، آزمود و دوباره آغاز کرد. در این مسیر، قلم گاهی آنچه را ذهن خواسته است، بر صفحه نمی‌نشاند و همین فاصله میان خواستن و توانستن، فرصتی برای شناخت خویشتن فراهم می‌آورد.
از سوی دیگر، خوشنویسی در فرهنگ ما صرفا هنر آراستن کلمات نیست، بلکه پیوندی دیرینه با شعر، حکمت، عرفان و میراث مکتوب دارد که جز لاینفک زندگی شرقی ماست، حامل بخشی از حافظه فرهنگ و هویتی دیرین در این آب و خاک.
که آموختن آن می‌تواند راهی برای نزدیک‌تر شدن به این میراث و فهم عمیق‌تر زیبایی‌های نهفته در زبان و اندیشه نیاکانمان باشد.
پس باید گفت: خوشنویسی صرفا خوش‌خطی نیست؛ تمرین و تکراری عاشقانه برای دستیابی به مراتب پنهان زیبایی‌های درون است.
تلاشی برای آنکه دقیق‌تر ببینیم، سنجیده‌تر عمل کنیم، صبورانه تر بیندیشیم و رابطه‌ای آگاهانه‌ با زیبایی‌ها برقرار کنیم.
البته هر زیبانگاری الزاما خوش نویسی نیست و هر خوشنویسی نیز صرفا به دلیل زیبا شدن دست‌خط، به مرتبه حقیقی خوشنویسی نمی‌رسد.
خوشنویسی، اگر از اخلاق و ادب جدا بماند و به تمرین و تکراری آگاهانه و عاشقانه پیوند نخورد، ممکن است در حد مهارتی برای دست و ذهن باقی بماند، اما هنگامی‌که دست، ذهن و آداب نیک انسانی به هم گره خورند، خط می‌تواند از مرتبه زیبایی‌های ظاهری فراتر رود و به جلوه‌ای از جمیلیت درونی بدل شود.
شاید بتوان گفت زیبانویسی، یکی از دستاوردهای خوشنویسی است، اما خوشنویس شدن، پیمودن مسیری است که در آن، انسان تنها شکل حروف را نمی‌آموزد، بلکه به‌تدریج شیوه‌ای از زیستن را تجربه می‌کند، زیستنی فراتر از شکل و فرم حروف و کلمات، که در آن، زیبایی نه فقط نوشته می‌شود، بلکه در رفتار، اندیشه و منش انسان نیز مجال ظهور می‌یابد. و شاید نام این مرتبه را بتوان «خوشدل‌نویسی» گذاشت.
آنجا که قلم، تنها ابزار نوشتن نیست، بلکه زبان دل است و خط، تنها نقش حروف نیست، بلکه نشانی از کیفیت جان آدمی‌است.
هادی پرزاد / پاییز ۱۴۰۵

رژه اقتدار نیروهای مسلح در همدان

پاکی آوردی ای امید سپید