پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

پزشکیان را باید در متن بحران سنجید نه بیرون از آن

گفتگوی اخیر رئیس جمهور با مردم را اگر بخواهیم منصفانه تحلیل کنیم، باید پیش از هر چیز از یک مغالطه رایج فاصله بگیریم: اینکه هر آنچه امروز بر اقتصاد و زندگی مردم می گذرد، مستقیما محصول عملکرد دولت مستقر است. این گزاره ساده به نظر می رسد، اما سادگی آن دلیل درستی اش نیست. اقتصاد ایران محصول یک علت واحد نیست؛ حاصل انباشت سال ها ناترازی، تحریم، تورم، کاهش سرمایه گذاری، تصمیمات ساختاری، مشکلات حکمرانی و البته عملکرد دولت فعلی است. بنابراین پزشکیان باید پاسخگوی تصمیمات و عملکرد دولت خود باشد، اما نمی توان تاریخ را از معادله حذف کرد و همه نتایج آن را به نام یک دولت نوشت.
اتفاقا در چنین شرایطی، ارزش یک رئیس جمهور فقط با تعداد وعده هایی که می دهد سنجیده نمی شود؛ با میزان صداقت او در توضیح واقعیت، پذیرش محدودیت ها و تعریف درست از مسئله نیز سنجیده می شود. پزشکیان وقتی از دشواری شرایط سخن می گوید، لزوما در حال توجیه نیست. ممکن است در حال توضیح "میدان واقعی تصمیم گیری" باشد. این دو را نباید یکی گرفت. توجیه، فرار از مسئولیت است؛ اما تبیین محدودیت ها، مقدمه مسئولیت پذیری عقلانی است. همین منطق درباره مذاکره و تفاهم نامه نیز صادق است. یکی از ساده ترین مغالطه ها این است که مذاکره را مترادف امتیاز دادن و ایستادگی را مترادف مذاکره نکردن بدانیم. مذاکره نه ذاتا پیروزی است و نه ذاتا شکست؛ یک ابزار است و ارزش آن به هدف، هزینه، دستاورد و ضمانت اجرای آن بستگی دارد. بدعهدی آمریکا نیز دقیقا باید در همین چارچوب دیده شود. نمی توان دولت را به خاطر تلاش برای مذاکره سرزنش کرد، اما هم زمان عدم پایبندی طرف مقابل به تعهداتش را از معادله حذف کرد و تمام هزینه های ناشی از آن را بر دوش دولت گذاشت. این دیگر نقد نیست؛ جابه جایی علت و معلول است.
جنگ نیز نشان داد که نمی‌توان اقتصاد را از سیاست و امنیت جدا کرد. در شرایط جنگی، نااطمینانی افزایش می یابد، منابع محدودتر می شود، سرمایه گذاری آسیب می بیند و تصمیمات اقتصادی تحت تاثیر ملاحظات امنیتی قرار می گیرد. بنابراین مطالبه گری از دولت کاملا ضروری است، اما تحلیل اقتصادی بدون دیدن محیط سیاسی و امنیتی، تحلیل ناقصی است. نمی توان هم زمان همه متغیرهای بیرونی را نادیده گرفت و سپس دولت را تنها متغیر موثر بر نتیجه دانست. البته دفاع از پزشکیان نباید به معنای تعطیل کردن نقد باشد. دفاع عقلانی دقیقا زمانی ارزشمند است که بتواند هم قوت ها را ببیند و هم ضعف ها را. دولت باید درباره تورم، معیشت، کارآمدی مدیران و سرعت اصلاحات پاسخگو باشد. اما پاسخگویی با "مسئولیت مطلق" تفاوت دارد. اگر هر اتفاق نامطلوبی را مستقیما به رئیس جمهور نسبت دهیم، در واقع به جای تحلیل، دنبال مقصر می گردیم؛ و جامعه ای که دائما دنبال مقصر است، لزوما جامعه ای نیست که مسأله را فهمیده باشد.
با این شرایط هفته دولت نیز می تواند فرصتی برای بازخوانی همین رابطه باشد؛ رابطه دولت و جامعه. دولت باید پاسخگو باشد، اما جامعه نیز به سرمایه اجتماعی و اعتماد حداقلی برای عبور از بحران نیاز دارد. وحدت هم به معنای حذف اختلاف نیست؛ معنایش این است که بتوانیم اختلاف داشته باشیم، نقد کنیم و حتی اعتراض کنیم، اما در نقطه ای که منافع ملی به خطر می افتد، از مرز رقابت سیاسی عبور نکنیم.
در آخر، دفاع از پزشکیان دفاع از این ادعا نیست که دولت خطا نکرده یا همه تصمیماتش درست بوده است. دفاع از یک اصل ساده اما مهم است: در شرایط جنگ، فشار اقتصادی، تحریم، مذاکرات دشوار و بدعهدی طرف مقابل، دولت را باید نقد کرد، اما نباید با حذف صورت مسأله، تمام مسأله را به صورت یک نفر تقلیل داد. مسأله ایران بزرگ تر از یک دولت است؛ اما دولت نیز نمی تواند خود را بیرون از مسأله ایران تعریف کند. هنر حکمرانی در چنین روزهایی وعده معجزه نیست؛ حفظ عقلانیت، کاهش هزینه های بحران، تقویت اعتماد عمومی و جلوگیری از فروپاشی سرمایه اجتماعی است. شاید معنای واقعی هفته دولت نیز همین باشد: دولت را نقد کنیم، اما واقعیت را تحریف نکنیم؛ از پزشکیان حمایت کنیم، اما او را مقدس نکنیم؛ و اختلاف داشته باشیم، اما ایران را قربانی اختلافات خود نکنیم.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس