این نشست با حضور معاونان گردشگری و صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی، مدیران کل تخصصی 2حوزه و جمعی از نمایندگان تشکلها، انجمنهای صنفی و فعالان اقتصادی دو حوزه برگزار شد.
محور اصلی این نشست، بررسی آخرین وضعیت برگزاری نمایشگاه گردشگری و صنایع دستی و ارزیابی ابعاد اجرایی، اجتماعی و اقتصادی آن بود.
فرصتی به نفع همدان
تعویق برگزاری نمایشگاه ملی گردشگری و صنایعدستی تهران، اگرچه در نگاه نخست یک تصمیم اجرایی در سطح وزارت میراثفرهنگی به نظر میرسد، اما در لایههای عمیقتر، حامل پیامهایی مهم برای استانهایی است که سالها در حاشیه تمرکزگرایی رویدادهای ملی قرار گرفتهاند؛ استانهایی مانند همدان که با وجود برخورداری از مزیتهای تاریخی، طبیعی و جغرافیایی، سهمی کمتر از ظرفیت واقعی خود در رویدادهای بزرگ گردشگری کشور دارند.
نشست مشترک معاونان گردشگری و صنایعدستی وزارت میراثفرهنگی با تشکلها و فعالان بخش خصوصی، که به تصمیم برای موکول شدن نمایشگاه گردشگری و صنایعدستی تهران انجامید، بیش از آنکه یک «تعویق ساده» باشد، نشانهای از شکاف میان برنامهریزیهای دولتی و واقعیتهای میدانی بخش گردشگری است؛ شکافی که اگر درست دیده و تحلیل شود، میتواند برای استانهایی چون همدان، به یک نقطه آغاز تازه تبدیل شود.
بر اساس اعلام رسمی، نمایشگاهی که قرار بود ۲۳ تا ۲۶بهمنماه ۱۴۰۴ در نمایشگاه بینالمللی تهران برگزار شود، به دلیل نبود بسترهای اجرایی، تبلیغاتی و آمادگی کافی بخش خصوصی، به زمان دیگری موکول شد. این تصمیم اگرچه با توافق 2 طرف اتخاذ شد، اما پرسش مهمتری را پیش روی افکار عمومی و فعالان گردشگری قرار میدهد. با این تغییر ساختاری حال باید دید آیا همدان میتواند امسال پس از برنامهریزیهای هدفمند خود را از «غرفهدار» به «میزبان» ارتقا دهد.
آیا مدل فعلی برگزاری نمایشگاههای ملی گردشگری، اساسا کارآمد است؟ برای استان همدان، که هر سال با هزینههای قابل توجه در نمایشگاه گردشگری تهران حضور مییابد، این پرسش اهمیت دوچندان دارد. غرفهسازی، اعزام نیرو، چاپ بروشور، تولید محتوا و... همگی در حالی انجام میشود که خروجی ملموس این حضور، اغلب به چند تصویر یادگاری، چند دیدار تشریفاتی و درنهایت یک گزارش خبری محدود ختم میشود.
همدان در نمایشگاه تهران حضور یا تکرار؟
واقعیت این است که حضور همدان در نمایشگاه گردشگری تهران، در سالهای اخیر، بیشتر تکرار یک الگوی ثابت بوده تا یک کنش هدفمند. معرفی الوند، هگمتانه، غار علیصدر و لالجین، اگرچه ضروری است، اما تا چه زمانی میتوان با همان بسته محتوایی تکراری، انتظار جذب سرمایهگذار، گردشگر حرفهای یا تورگردان بینالمللی داشت؟ تعویق نمایشگاه امسال، ناخواسته این فرصت را ایجاد کرده که سیاستگذاران گردشگری استان همدان، یک بار صادقانه از خود بپرسند آیا حضور ما در نمایشگاه تهران، متناسب با ظرفیت واقعی استان بوده است؟ و مهمتر از آن، آیا تهران تنها گزینه برای دیده شدن همدان است؟
همدان، بهلحاظ موقعیت جغرافیایی، تاریخی و دسترسی، یکی از معدود استانهایی است که میتواند نقش «هاب گردشگری غرب کشور» را ایفا کند. همجواری با استانهای کرمانشاه، کردستان، لرستان، مرکزی و زنجان، این امکان را فراهم میکند که همدان نهفقط مقصد، بلکه نقطه اتصال گردشگری غرب ایران باشد. در چنین چارچوبی، این پرسش جدی مطرح است که چرا بزرگترین رویداد گردشگری غرب کشور، نباید در همدان برگزار شود؟ چرا همدان باید هر سال مصرفکننده نمایشگاه تهران باشد، اما خود میزبان یک رویداد ملی یا منطقهای اثرگذار نباشد؟
تعویق نمایشگاه تهران، دقیقا همان شکاف زمانی است که میتوان از آن برای طرح و پیگیری چنین مطالبهای استفاده کرد.
تجربه سالهای اخیر نشان داده که تمرکز همه رویدادهای مهم گردشگری در تهران، نهتنها به توزیع عادلانه فرصتها کمک نکرده، بلکه سبب فرسایش انگیزه بخش خصوصی در استانها شده است. فعالان گردشگری همدان، از هتلداران و بومگردیها گرفته تا صنایعدستی و تورگردانها، بارها از هزینهبر بودن و کمثمر بودن حضور در نمایشگاههای پایتخت گلایه کردهاند.
برگزاری یک نمایشگاه یا رویداد بزرگ گردشگری با محوریت غرب کشور در همدان، میتواند هزینه مشارکت فعالان محلی را کاهش دهد همچنین مشارکت واقعی بخش خصوصی منطقه را افزایش دهد و مهمتر از همه، برند گردشگری همدان را از حالت مصرفی خارج کند.
بخش خصوصی؛ حلقهای که باید جدی گرفته شود
یکی از محورهای اصلی نشست اخیر وزارت میراثفرهنگی، تأکید بر نقش بخش خصوصی بود؛ نکتهای که سالهاست در سطح شعار باقی مانده است. اگر قرار است نمایشگاهی برگزار شود که بخش خصوصی برای آن آمادگی ندارد، تعویق آن تصمیم درستی است. اما این تصمیم زمانی ارزشمند خواهد بود که به بازنگری جدی در مدل مشارکت استانها نیز منجر شود. در همدان، بخش خصوصی گردشگری سالهاست آماده مشارکت جدی است، به شرط آنکه نقش آن صرفاً به «پر کردن غرفه» محدود نشود. برگزاری یک رویداد منطقهای در همدان، میتواند میدان واقعی آزمون این مشارکت باشد.
اگر تعویق نمایشگاه تهران صرفاً به تغییر یک تاریخ ختم شود، همدان چیزی از آن عایدش نخواهد شد. اما اگر این تعویق، به بازتعریف نقش استانها، تمرکززدایی از رویدادها و اعتماد به ظرفیتهای منطقهای منجر شود، همدان میتواند یکی از برندگان اصلی این تصمیم باشد. اکنون توپ در زمین مدیران گردشگری استان همدان است؛ باید منتظر ماند و دید آیا همدان پرچم دار هدایت فضای گردشگری غرب کشور خواهد بود یا همچنان در انتظار غرفهای در تهران میمانند، یا با طرح یک مطالبه روشن، همدان را به مرکز ثقل گردشگری غرب کشور تبدیل میکنند.
