ملایر - سحر یوسفی: 30مین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان همدان به کار خود پایان یافت و اجراهای متنوعی را به مخاطبان ارائه کرد. در این رابطه، «محمد قاسمی» که داور بازبین و عضو شورای انتخاب جشنواره بود، با ارائه نقدهایی صریح از شتابزدگی تولید آثار، ضعفهای ساختاری و چالشهای اجرایی، بر ضرورت بازنگری جدی در شیوه برگزاری این رویداد تأکید میکند؛ نقدهایی که در کنار تأیید او بر سلامت داوری جشنواره، تصویری روشن از نیازهای امروز تئاتر کودک و نوجوان و مسیر ارتقای کیفیت آثار ترسیم میسازد.
داور بازبین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان با بیان اینکه برگزاری سالانه جشنواره به کیفیت تولیدات آسیب زده است، اظهار کرد: در بخش خیابانی امسال ۱۱۰ اثر بازبینی شد، اما تنها ۱۰ تا ۲۰ اثر قابلیت بررسی جدی داشت و در نهایت ۸ اثر انتخاب شدند. اغلب آثار بدون اجرای عمومی و بدون دریافت بازخورد از مخاطب ارسال شده بودند و بسیاری از گروهها بدون آزمون در فضای واقعی، اثر خود را ارائه کرده بودند. این واقعیت نشان میدهد که هیچ کارگردانی نمیتواند بدون شناخت واکنش تماشاگر اثری پخته ارائه دهد.
محمد قاسمی افزود: بخش عمدهای از آثار به دلیل شتابزدگی در تولید و تلاش صرف برای رسیدن به جشنواره، خام و ناپخته بودند. این روند یکی از نقاط ضعف اصلی جشنواره امسال محسوب میشود و نشان میدهد برگزاری سالانه، بدون برنامهریزی بلندمدت، آثار را از فرصت پختگی و آزمون مخاطب محروم میکند.
داوری شفاف، حرفهای و بدون دخالت سلیقهای؛ نقطه قوت جشنواره
وی بیان کرد: برای هر یک از ۱۱۰ اثر، دستکم 2 صفحه تحلیل مکتوب نوشته شد تا تصمیمگیری درباره رد یا پذیرش آثار کاملا بر اساس استدلال و معیارهای تخصصی باشد.
قاسمی خاطرنشان کرد: فرایند داوری کاملاً سالم و مستقل انجام شد. حضور داورانی چون «آزاده انصاری»، «سامان خلیلیان» و «یوسفی» که از باتجربهترین چهرههای این حوزه هستند، پشتوانهای برای سلامت و حرفهای بودن فرایند انتخاب بود.
نبود اجرای آزمایشی؛ ضربه به تئاتر خیابانی
وی با انتقاد از اینکه حتی یک اثر خیابانی اجرای آزمایشی نداشته است، گفت: ماهیت تئاتر خیابانی ایجاب میکند که اثر در فضای عمومی مخاطب را متوقف و جذب کند.
وقتی گروهها امکانات آمادهای مانند فضای از پیش تعیینشده و سیستم صوتی فراهمشده دارند، توانایی رویارویی با چالشهای واقعی خیابان را از دست میدهند و اثر از ماهیت خود فاصله میگیرد.
قاسمی افزود: اجرای آزمایشی به گروهها کمک میکند ضعفهای اثر شناسایی شود و نمایش بتواند با مخاطب واقعی ارتباط برقرار کند. وقتی این مرحله حذف شود، نمایشهای خیابانی به تجربهای خشک و تقلیدی تبدیل میشوند.
پیشنهاد 2سالانه شدن جشنواره
وی با ارائه راهکار ساختاری گفت: جشنواره باید 2سالانه شود تا آثار فرصت کافی برای تولید با کیفیت پیدا کنند. در سال اول، گروهها میتوانند آثار خود را تولید و آزمون کنند و آثار برگزیده دوره قبل نیز فرصت اجرای عمومی و گردش در سطح کشور را داشته باشند. در سال دوم، جشنواره میزبان بهترین آثار ایران و جهان باشد تا همدان به ویترین بزرگ دو سال تولید هنری تبدیل شود.
قاسمی تأکید کرد: جشنواره باید نقطه اوج یک فرآیند باشد، نه تمام آن؛ بنابراین 2سالانه شدن میتواند هم فشارهای مالی را کاهش دهد و هم کیفیت و تأثیرگذاری پایدار آثار را افزایش دهد. هدف اصلی باید «اثربخشی» رویداد باشد، نه صرفاً برگزاری آن.
به گفته وی، این مدل سبب کاهش شتابزدگی و تمرکز بر کیفیت واقعی آثار میشود و نیز هزینهها را کاهش میدهد.
سرمای همدان؛ مانعی برای تمرکز کودکانه
وی گفت: زمان برگزاری جشنواره در فصل سرد سبب میشود مخاطب نتواند با اثر ارتباط برقرار کند. وقتی کودکان و خانوادهها در سرما میایستند، تمام تمرکز آنها بر تحمل شرایط است، نه دریافت پیام اثر. این موضوع سبب کاهش کیفیت دریافت اثر میشود و ماهیت تئاتر خیابانی به خطر میافتد.
قاسمی افزود: برای تئاتر کودک، تجربه دیداری و مشارکت مستقیم مخاطب حیاتی است. وقتی این تجربه تحت تأثیر شرایط محیطی قرار گیرد، نتیجه نهایی نیز به شدت آسیب میبیند.
2چالش اصلی جشنواره؛ بودجه و مدیریت
وی، جشنواره تئاتر کودک و نوجوان را یکی از حرفهایترین جشنوارههای کشور دانست و گفت: این جشنواره با دو چالش اصلی کمبود بودجه و مسائل مدیریتی مواجه است که این مشکلات مانع ارتقای کیفیت و تأثیرگذاری جشنواره شده و نیازمند توجه ویژه هستند.
قاسمی افزود: مدیریت جشنواره نیازمند نگاه تخصصی است، اما برخی مدیران بیشتر به دنبال کسب جایگاهاند و این موضوع فضای حرفهای جشنواره را تحت تأثیر قرار داده است.
وی، مشکلات ساختاری شامل مسأله مالی، بروکراسی نادرست و داوری غیرتخصصی را از دیگر چالشهای جشنواره برشمرد و افزود: بودجه غالبا صرف حواشی میشود، فرآیندهای اداری مانع خلاقیت و کیفیت میشوند و حضور داوران سلبریتی که شناخت کافی از تئاتر کودک ندارند، آسیبزا است.
بیتوجهی به شهرستانها و هنرمندان بومی
قاسمی گفت: جشنواره عملاً مختص شهر همدان است، اعتبارات آن محلی است و فضای جشنواره به شهرستانهای استان نمیرسد. تنها گاهی تعداد محدودی از آثار جنبی یا تأییدنشده در بخش اصلی به شهرستانها برده میشوند که کافی نیست. به عنوان مثال، شهر مهمی مانند ملایر که در تئاتر ظرفیت بالایی دارد، هیچ بهرهای از این جشنواره نمیبرد.
وی تصریح کرد: شهرستانها و هنرمندان هنر نمایش و تئاتر در این جشنواره با بیمهری کامل مواجه هستند. اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان رفتاری ناپدرانه با شهرستانها دارد، از ظرفیت مؤسسههای فرهنگی شهرستانها استفاده نمیشود، از هنرمندان باسابقه و شاخص شهرستانها حتی برای مراسم افتتاحیه یا اختتامیه دعوت نمیشود، این در حالی است که این هنرمندان، سرمایههای تئاتر استان هستند.
افت تئاتر دانشآموزی؛ تهدیدی برای آینده فرهنگی
قاسمی که خود از دل تئاتر دانشآموزی برخاسته است، گفت: سلیقهگرایی و نبود برنامهریزی سبب شده اجراهای دانشآموزی از مسیر تربیتی خود دور شوند. ادامه این روند میتواند ۲۰ سال آینده فرهنگ استان را با پیامدهای جدی مواجه کند.
جشنواره باید کودکمحور و تربیتی باشد
وی افزود: جشنواره تئاتر کودک و نوجوان نقشی تربیتی دارد و حتی از برخی جشنوارههای بزرگ مهمتر است، زیرا به طور مستقیم با شکلگیری شخصیت نسل آینده سروکار دارد. بیتفاوتی نسبت به این حوزه، بیتوجهی به آینده فرهنگی کشور است. جشنواره باید فضایی شاد و آموزشی برای مخاطبش فراهم کند، نه یک رقابت نفسگیر برای بزرگسالان.
تحسین دبیری جشنواره
قاسمی، دبیری «آزاده انصاری» را بینظیر توصیف کرد و گفت: با وجود کمبودها، او جشنواره را با دقت و سلامت مدیریت کرده است.
وی همچنین از تلاشهای «نادر برهانیمرند»، همسر او و دبیر سابق جشنواره فجر که سالها برای تئاتر کشور زحمت کشیدهاند، قدردانی کرد.
ضرورت احیای نقش فرهنگی جشنواره
وی افزود: مشکلات جشنواره هر سال تکرار میشود و باید با نگاه تخصصی اصلاح شود. تئاتر امروز افق روشن ندارد و مسئولان باید تولیدات فرهنگی را در اولویت قرار دهند. جشنواره تئاتر کودک و نوجوان تنها یک رویداد هنری نیست، بلکه مسئولیتی ملی برای تربیت نسل آینده است.
